Reklama

Najnowsze wiadomości

Styl życia2 stycznia 202212:16

Emocje zapisane w murach. Dawni mieszkańcy wojnowickiego pałacu

Emocje zapisane w murach. Dawni mieszkańcy wojnowickiego pałacu - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Reklama
Krzanowice:

- Na całym Śląsku, w tragicznym albo nawet i agonalnym stanie, znajduje się kilkaset pałaców i zamków, w większości pozostających w rękach prywatnych. Najczęściej zostały one kupione za niezbyt wielkie pieniądze przez osoby, które nie były w stanie, a nawet wcale nie zamierzały ich wyremontować, a nawet utrzymać - pisze Zbigniew Woźniak w 14. już odcinku poświęconym dziejom pałacu w Wojnowicach.

Wojnowicki pałac w swej 193-letniej historii przeszedł długą drogę. Przez pierwsze 117 lat pełnił w zasadzie jedną funkcję – okazałej rezydencji ziemiańskiej (choć w czasach dr Kuh`a była w nim również niewielka klinika chorób oczu). I chociaż następowały nowe pokolenia, zmieniali się jego właściciele, szata architektoniczna oraz wyposażenie przez cały ten czas był reprezentacyjną siedzibą liczącej się w okolicy rodziny. Niezmiennie też należał do niemieckiego kręgu kulturowego, podlegał administracji niemieckiej i mówiło się w nim, podobnie jak w całej wsi, po niemiecku.

Następne 73 lata, począwszy od końca II wojny światowej, to czas kilkakrotnych zasadniczych zmian jego funkcji, a co się z tym wiąże, również przebudów, adaptacji i - co tu dużo mówić - dewastacji i zaniedbań. Trzeba jednak uczciwie stwierdzić, że wojnowicki pałac miał dużo szczęścia, szczególnie jeśli się porówna jego losy z losem setek innych obiektów dworskich. Przede wszystkim, adaptując go do nowych funkcji, nie zmieniono w zasadzie jego zewnętrznego, neobarokowo-klasycystycznego kostiumu, jak również nie dobudowano do niego żadnych nowych elementów. Najbliższe powojenne zabudowania, to garaże, które nie zakłócają harmonii krajobrazu, gdyż zlokalizowane są zgrabnie przy murze ogrodzeniowym, w pobliżu bramy południowej, około sto metrów od pałacu.

Po wojnie pałac służył więc jako: ośrodek przygotowawczy na studia wyższe, dyrekcja PGR-ów, ze świetlicą, biblioteką, wypożyczalnią sprzętu sportowego, przychodnią lekarską, gabinetem dentystycznym, pokojami dla pracowników sezonowych a nawet mieszkaniami służbowymi. Potem, przez czterdzieści lat, był placówką szpitalną, z oddziałem odwykowym dla alkoholików oraz laboratorium. Po dwuletniej przerwie i dwuletniej adaptacji, przez trzynaście lat funkcjonowały w nim: restauracja i dom weselny, również Muzeum Dawnej Wsi, Muzeum Wnętrz Pałacowych, Muzeum Horroru oraz mieszkanie właściciela. Organizowane również były festyny, eventy, wydarzenia kulturalne i charytatywne. W 2018 roku pałac wrócił do swej historycznej funkcji i służy wyłącznie jako rodzinna rezydencja mieszkalna.

Po II wojnie światowej pałace w Polsce, szczególnie zaś na Ziemiach Odzyskanych, nie miały lekko. Szacuje się, że od 1945 roku na samym tylko Dolnym Śląsku bezpowrotnie unicestwiono około 800 (niektóre źródła mówią nawet o tysiącu) zabytkowych rezydencji. Co warte podkreślenia, tylko niewiele z nich ucierpiało wskutek działań wojennych. Przede wszystkim, gdy tylko jaśniepaństwo opuszczali obiekt, były one rozkradane przez miejscowych, czyli „swoich” (tak właśnie było też w Wojnowicach). Jeśli pałac posiadał wybitne zbiory mebli i dzieł sztuki, to „zajmowały się” nim wyspecjalizowane oddziały sowieckie. Reszty dokonywali powojenni osiedleńcy, szabrownicy i użytkownicy. Pałace dewastowano, palono a czasem nawet burzono, z przyczyn: narodowych, ideowych i klasowych, czy nawet osobistych, lub tylko dla samego zaspokojenia barbarzyńskich instynktów. W ten sposób przepadł wielokulturowy dorobek całych stuleci, wspaniała architektura, niezliczone dzieła sztuki, czy słynne w całej Europie niezwykłe założenia parkowe. Dziś już nawet nie wiemy, gdzie znajdowały się niektóre dwory i pałace. Pozostały jedynie zdjęcia.

Na Górnym Śląsku wcale nie było lepiej. O pomstę do nieba woła przykład ogromnego pałacu w Reptach Śląskich, który zgodnie z powojenną ekspertyzą nadawał się do odbudowania i miał być zaadaptowany na szpital. Ostatecznie jednak, w 1966 roku wysadzono go w powietrze. Nieco wcześniej, choć podobnie, stało się z Małym Wersalem, czyli pałacem Donnersmarcków w Świerklańcu, który – mimo sporych zniszczeń – jeszcze w 1957 roku Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków, a w 1961 roku Ministerstwo Kultury i Sztuki wydało decyzję nakazującą jego odbudowę. To jednak był Śląsk i „władza ludowa” czuła się na tyle mocno, że nie bacząc na ochronę zabytków i ministerialne dyrektywy, Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Tarnowskich Górach zleciło rozbiórkę ruin zamku. We wrześniu 1962 roku grupa oddelegowanych do tego celu górników po prostu wysadziła go w powietrze, a okoliczna ludność w szybkim tempie rozszabrowała cegły.

Smutną prawdą jest, że również w Powiecie Raciborskim zniknęły już zupełnie albo niszczeją niektóre obiekty rezydencjonalne. Wystarczy sięgnąć po przykład pałacu w niedalekich Kornicach (rodzinnego majątku żony ostatniego właściciela wojnowickiego pałacu), po którym pozostał tylko zarośnięty park. Niewiele lepiej jest w pobliskim Sławikowie, gdzie straszą, grożące w każdej chwili zawaleniem posępne ruiny. Jeszcze w latach siedemdziesiątych XX wieku raciborska straż pożarna przeprowadzała tam barbarzyńskie ćwiczenia, polegające na podpalaniu i gaszeniu pałacu. Podobnie jest w Rudniku a niewiele lepiej w Czerwięcicach, za to o wiele gorzej w Strzybniku, gdzie zawaliły się już stropy. Są jednak i lepsze wieści. Wydaje się, że po latach popadania w ruinę szczęście wróciło do pałacu w Rzuchowie, który nareszcie ma się coraz lepiej. Zamek w Tworkowie również wszedł już w lepsze czasy, bo przynajmniej zrobiono z niego trwałą ruinę i udostępniono do zwiedzania, czyniąc z niego nielichą atrakcję turystyczną.

Na całym Śląsku, w tragicznym albo nawet i agonalnym stanie, znajduje się kilkaset pałaców i zamków, w większości pozostających w rękach prywatnych. Najczęściej zostały one kupione za niezbyt wielkie pieniądze przez osoby, które nie były w stanie, a nawet wcale nie zamierzały ich wyremontować, a nawet utrzymać. W gorszych przypadkach, chodziło jedynie o wyszabrowanie tego, co jeszcze wartościowego w nich pozostało, wyłudzenie kredytów pod hipotekę na obiekcie, albo nawet o brutalne „przerycie” murów w celu poszukiwania rzekomo ukrytych w nich skarbów.

W przypadku pałacu w Wojnowicach, kilkakrotne przeznaczanie go na tak diametralnie różniące się między sobą cele, choć odbiło się cieniem na jego substancji, to generalnie jednak zdecydowało o jego ocaleniu i ostatecznej możliwości przywrócenia w nim pałacowych klimatów. Wcześniej jednak przez obiekt przewinęły się dziesiątki tysięcy ludzi: od zarządców, dyrektorów, wykładowców, kursantów, kierowników, po pracowników, robotników, ordynatorów, lekarzy, pacjentów i gości. Nie sposób ich wszystkich zliczyć. Większość z nich już dawno nie żyje, ale każdy przeżywał tu jakieś emocje, zachował wspomnienia, przeżywał radości lub smutki. Niektórzy twierdzą, że istnieje coś takiego jak „pamięć murów”, że pozytywne i negatywne emocje "zapisują się" w ścianach, że pozostaje w nich i kumuluje się zła lub dobra energia.

A co widziały ściany wojnowickiego pałacu? Tutaj ludzie rodzili się i umierali, kochali i nienawidzili, doświadczali chwały, przeżywali lęki związane z wojnami i nadejściem frontu, cierpieli w związku z chorobami i martwili brakiem poprawy, kłócili i obrzucali obelgami. Przeżywali wielkie radości i dramaty. Na szczęście, w ciągu ostatnich kilkunastu lat – przeważnie bawili się i radowali.

Historia wojnowickiego pałacu jest w jakimś sensie odbiciem kolejnych etapów burzliwej historii tego kawałka śląskiej ziemi, który decyzją mocarstw na konferencji poczdamskiej w lipcu 1945 roku został poddany polskiej jurysdykcji. Sprawa ciągnęła się jednak dalej i w 1950 roku został podpisany między PRL a NRD Układ Zgorzelecki. Ten również nie usunął wątpliwości, ani nie rozwiał naszych obaw, więc 7 grudnia 1970 roku w Warszawie, między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec został podpisany układ o podstawach normalizacji stosunków. W związku jednak z mającym nastąpić zjednoczeniem Niemiec, w kontekście nieuznawania przez aliantów dotychczasowych traktatów za ostateczne (w RFN oficjalnie mówiło się, że ziemie niemieckie, które weszły w skład powojennej Polski, znajdują się "pod tymczasową administracją polską"), polska dyplomacja dążyła do podpisania ostatecznego układu granicznego. Udało się to już po zjednoczeniu Niemiec, 14 listopada 1990 (ratyfikowany przez Polskę 26 listopada 1991 r. i przez Niemcy 16 grudnia 1991 r.).

Miejmy nadzieję, że tragiczne zawieruchy historii mamy już bezpowrotnie za sobą, zaś roszczenia Powiernictwa Pruskiego, które chciałoby zwrotu majątków po przymusowo wysiedlonych po II wojnie Niemcach, po odrzuceniu w 2008 roku skargi przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, raz na zawsze odejdą w niepamięć.

fot. 1 do 3 – Zbigniew Woźniak fot. 4 do 8 – Dominika Miensopust

Autor: Zbigniew Woźniak, źródło: Krzanowice i okolice IV/2021, redakcja@naszraciborz.pl

Bądź na bieżąco z nowymi wiadomościami. Obserwuj portal naszraciborz.pl w Google News.

Reklama
Reklama
Reklama
Reklama

Komentarze (0)

Aby dodać komentarz musisz być zalogowany

Reklama
Reklama

Najczęściej czytane artykuły

Reklama
Aktualności8 sierpnia 202209:17

Plama długa na dziewięć kilometrów. Co było przyczyną?

Plama długa na dziewięć kilometrów. Co było przyczyną? - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Racibórz:

Strażacy z Raciborza praktycznie od samego rana w akcji. Już przed godziną 6 rozpoczęli działania związane z neutralizacją sporych rozmiarów plamy, która ciągnęła się na długości ponad dziewięciu kilometrów!

red.
Reklama
Reklama
Reklama
Aktualności8 sierpnia 202210:21

Raport 998. Wołanie o pomoc z balkonu przy Kossaka

Raport 998. Wołanie o pomoc z balkonu przy Kossaka - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Powiat:

W okresie od 5 do 8 sierpnia strażacy z PSP Racibórz i okolicznych jednostek OSP nie mogli narzekać na brak pracy. Odnotowano bowiem dwadzieścia interwencji. Prawie połowę z nich stanowiły działania związane z usuwaniem gniazd owadów. Sprawdź szczegóły interwencji.

red., fot. grupa Racibórz 112
Aktualności9 sierpnia 202209:33

Część ulicy Matejki w Raciborzu zmieni nazwę

Część ulicy Matejki w Raciborzu zmieni nazwę - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
19
red., fot. arch. PWSZ
Reklama
Reklama
Reklama
Aktualności8 sierpnia 202212:58

Zmarł związany z Raciborzem wybitny tenor prof. Eugeniusz Sąsiadek

Zmarł związany z Raciborzem wybitny tenor prof. Eugeniusz Sąsiadek - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Racibórz:

Prof. Eugeniusz Sąsiadek (na zdj. z lewej), nim związał się ze stolicą Dolnego Śląska mieszkał w Raciborzu, w kamienicy przy Staszica. Wspólnie ze swym przyjacielem i kolegą ze szkolnej ławy, Stanisławem Gałońskim, odwiedził po raz ostatni Racibórz w 2015 roku. Uczestniczyli wówczas w jubileuszu 70-lecia I LO.

red.
Sport8 sierpnia 202208:33

Klub Siatkarski Racibórz z nowym trenerem

Klub Siatkarski Racibórz z nowym trenerem - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
opr. (greh), fot. FB/Klub Siatkarski Racibórz
Biznes9 sierpnia 202218:14

Posłowie PO chcą odtajnienia korespondencji Rafako z Tauronem

Posłowie PO chcą odtajnienia korespondencji Rafako z Tauronem - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
8
Racibórz:

W związku z koniecznością przeprowadzenia pełnego procesu oczyszczenia kotła oraz odżużlacza, blok o mocy 910 MW został odstawiony - informuje Tauron. Sebastian Gola, dotychczasowy prezes spółki celowej Nowe Jaworzno Grupa, odpowiedzialnej za eksploatację bloku o mocy 910 MW w Jaworznie już nią nie kieruje. Kompetencje przejął prezes Tauron Polska Energia, a PO domaga się ujawnienia korespondencji z Rafako.

red., źródło: komunikat Tauron oraz Śląskiej PO
Reklama
Reklama
Aktualności8 sierpnia 202209:30

Pożar ścierniska w Czechach. Polscy strażacy na ratunek

Pożar ścierniska w Czechach. Polscy strażacy na ratunek - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Region:

Zdarzenie miało miejsce w piątek, 5 sierpnia. Ze zgłoszenia wynikało, że w rejonie Rudyszwałdu doszło do silnego zadymienia.

red., fot. Janusz Tlon
Aktualności9 sierpnia 202212:13

Miasto przymierza się do zakupu Systemu Informacji Pasażerskiej

Miasto przymierza się do zakupu Systemu Informacji Pasażerskiej - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
9
Racibórz:

Z końcem lipca na przystanku autobusowym przy Batorego zamontowane zostały dwie tablice Systemu Informacji Pasażerskiej, które mają ułatwić korzystanie z komunikacji miejskiej, a docelowo być może zastąpić papierowe rozkłady umieszczone na przystankach.

(greh)
Reklama
Aktualności10 sierpnia 202209:03

Raport 998. Iskra z sieci możliwą przyczyną groźnego pożaru w Raciborzu

Raport 998. Iskra z sieci możliwą przyczyną groźnego pożaru w Raciborzu - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Powiat:

Doszło do zaprószenia ognia w uprawach. Ogień strawił zboże na pniu. Dzięki szybkiej interwencji strażaków udało się ograniczyć straty.

red., fot. poglądowe/arch. OSP Krzyżanowice
Reklama
Reklama
Aktualności9 sierpnia 202209:19

Raport 998. Dziewięć arów ścierniska poszło z dymem w Rzuchowie

Raport 998. Dziewięć arów ścierniska poszło z dymem w Rzuchowie - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Powiat:

Poniedziałkowa służba dla strażaków z PSP Racibórz i okolicznych jednostek OSP obfitowała w zdarzenia. Wśród odnotowanych interwencji wymienić można złamane konary, kolizję na Rybnickiej, pożar w Rzuchowie oraz kilka interwencji związanych z usuwaniem gniazd owadów. Sprawdź szczegóły.

red., fot. FB/Ochotnicza Straż Pożarna Rzuchów
Reklama
Aktualności9 sierpnia 202209:10

Ratusz planuje kanalizację deszczową na ul. Anny

Ratusz planuje kanalizację deszczową na ul. Anny - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
3
red., fot. arch. portalu
Reklama
Reklama
Aktualności8 sierpnia 202210:21

11. odsłona Narodowego Czytania 2022 niebawem na zamku

11. odsłona Narodowego Czytania 2022 niebawem na zamku - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Zamek Piastowski, fot. arch.
Aktualności9 sierpnia 202217:35

Problem z multimedialnym muzeum na zamku. Brak ofert w kluczowym przetargu!

Problem z multimedialnym muzeum na zamku. Brak ofert w kluczowym przetargu! - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
4
Racibórz:

Ani jedna firma nie złożyła oferty na prace budowlane związane z adaptacją słodowni i modernizacją domu książęcego raciborskiego zamku na potrzeby multimedialnego muzeum. Tylko jedna oferta dotyczy przygotowania ekspozycji. Pochodzi od firmy, która wymyśliła takie zagospodarowanie pomieszczeń dawnej siedziby Piastów.

red.
Reklama
Aktualności9 sierpnia 202213:18

Ekipa programu Gamoń w kuchni gościła na raciborskim zamku

Ekipa programu Gamoń w kuchni gościła na raciborskim zamku - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Zamek Piastowski w Raciborzu
Reklama

Partnerzy portalu

Fundusz Górnośląski
Dentica 24
ostrog.net
Szpital Rejonowy w Raciborzu
Spółdzielnia Mieszkaniowa
Ochrona Partner Security
PGL DOM Sp. z o.o.
PWSZ w Raciborzu
Zajazd Biskupi
Kampka
Nasz Racibórz - Nasza ekologia
Materiały RTK
Nieruchomości powiatu raciborskiego
Nasze Nieruchomości
Fototapeta.shop sklep z tapetami i fototapetami na zamówienie
Reklama
Reklama

Najnowsze wydania gazety

Nasz Racibórz 29.07.2022
29 lipca 202210:47

Nasz Racibórz 29.07.2022

Nasz Racibórz 22.07.2022
29 lipca 202210:46

Nasz Racibórz 22.07.2022

Nasz Racibórz 15.07.2022
14 lipca 202221:04

Nasz Racibórz 15.07.2022

Nasz Racibórz 08.07.2022
14 lipca 202219:50

Nasz Racibórz 08.07.2022

Zobacz wszystkie
© 2022 Studio Margomedia Sp. z o.o.