Dostęp do diagnostyki pod lupą posłów PiS, w tym M. Wosia. Jest odpowiedź resortu zdrowia

Treść interpelacji

Szanowna Pani Minister!

Niniejszym składam interpelację w sprawie planowanych przez Ministerstwo Zdrowia i Narodowy Fundusz Zdrowia rozwiązań, które mogą skutkować ograniczeniem dostępu pacjentów do podstawowej diagnostyki oraz doprowadzić do poważnego osłabienia systemu wczesnego wykrywania chorób, w tym chorób nowotworowych.

Planowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia rozwiązania należy ocenić jako wyjątkowo niebezpieczne, społecznie szkodliwe i skrajnie nieodpowiedzialne. W praktyce prowadzą one bowiem do ograniczenia opłacalności wykonywania świadczeń diagnostycznych, które mają fundamentalne znaczenie dla szybkiego wykrywania wielu ciężkich chorób, w tym chorób nowotworowych.

Nie sposób nie zauważyć, że mamy do czynienia z kolejną próbą ratowania trudnej sytuacji finansowej systemu ochrony zdrowia kosztem pacjentów oraz kosztem szpitali i placówek medycznych. Mechanizm polegający na wypłacaniu jedynie części należności za badania ponadlimitowe (zaledwie 40% wartości) i odsuwaniu rozliczenia na koniec roku oznacza w istocie zmuszanie świadczeniodawców do wielomiesięcznego kredytowania państwa. Co więcej, kredytowania poniżej realnych kosztów udzielanych świadczeń.

Takie działania nieuchronnie prowadzą do ograniczania liczby wykonywanych badań, wzrostu kolejek oraz pogorszenia dostępności świadczeń. W konsekwencji oznaczają także późniejsze wykrywanie chorób, bardziej zaawansowane stadia rozpoznań, trudniejsze i droższe leczenie, a w części przypadków również śmierć pacjentów, których chorobę można byłoby wykryć odpowiednio wcześniej.

Szczególnie alarmujące jest to, że zmiany uderzają w obszar diagnostyki, który stanowi jeden z najważniejszych filarów wczesnego wykrywania nowotworów. Państwo, które ogranicza dostęp do tomografii, rezonansu, kolonoskopii i gastroskopii, bierze na siebie polityczną i moralną odpowiedzialność za opóźnione diagnozy, dramaty pacjentów i ich rodzin oraz za pogorszenie wyników leczenia.

Trudno także nie odnieść wrażenia, że zamiast realnie naprawiać system ochrony zdrowia, Ministerstwo Zdrowia i NFZ wybierają najprostszą i najgroźniejszą metodę, czyli administracyjne ograniczenie finansowania świadczeń, które są absolutnie niezbędne z punktu widzenia bezpieczeństwa zdrowotnego obywateli.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

- Czy Ministerstwo Zdrowia akceptuje model finansowania badań diagnostycznych, który po przekroczeniu limitu prowadzi do wypłaty jedynie części należności za wykonane świadczenia?
- Kto personalnie odpowiadał za przygotowanie tego rozwiązania po stronie Ministerstwa Zdrowia oraz NFZ?
- Jakie konkretne analizy wykazały, że placówki medyczne będą w stanie nadal realizować te świadczenia bez pogorszenia płynności finansowej?
- Czy Ministerstwo Zdrowia posiada ocenę wpływu tych zmian na długość kolejek do tomografii komputerowej, rezonansu magnetycznego, kolonoskopii i gastroskopii?
- Czy sporządzono analizę wpływu planowanych zmian na terminowość wykrywania chorób nowotworowych?
- Ilu świadczeniodawców może, według szacunków ministerstwa lub NFZ, ograniczyć liczbę wykonywanych badań z uwagi na ich nieopłacalność?
- Czy ministerstwo bierze pod uwagę, że szczególnie poszkodowani będą pacjenci na etapie wstępnej diagnostyki, którzy nie mają jeszcze formalnie uruchomionej ścieżki onkologicznej?
- Jakie będą skutki finansowe tych zmian dla szpitali powiatowych, wojewódzkich oraz podmiotów ambulatoryjnych?
- Czy Ministerstwo Zdrowia potwierdza, że proponowany model oznacza w praktyce przerzucenie kosztów finansowania systemu na świadczeniodawców?
- Czy resort zdrowia uznaje za dopuszczalne, aby placówki medyczne wykonywały kluczowe badania diagnostyczne poniżej realnych kosztów?
- Czy Ministerstwo Zdrowia dysponuje analizą przewidującą wzrost liczby przypadków rozpoznawanych dopiero w zaawansowanym stadium choroby?
- Czy rząd jest gotowy wziąć odpowiedzialność za skutki zdrowotne i społeczne ograniczenia dostępności tych badań?
- Czy planowane jest wycofanie się z tych rozwiązań i przywrócenie pełnego, stabilnego oraz terminowego finansowania diagnostyki?
- Jaki jest rzeczywisty stan finansów NFZ, skoro oszczędności poszukuje się właśnie w obszarze podstawowej diagnostyki?
- Jakie pilne działania zamierza podjąć Ministerstwo Zdrowia, aby nie dopuścić do zapaści diagnostycznej w Polsce?

Oczekujemy odpowiedzi jednoznacznej i pilnej, ponieważ sprawa dotyczy bezpieczeństwa zdrowotnego obywateli oraz przyszłości całego systemu ochrony zdrowia. Ograniczanie diagnostyki nie jest reformą. Jest przyznaniem się do niewydolności państwa i przerzucaniem jej skutków na pacjentów.

Odpowiedź resortu zdrowia

Szanowny Panie Marszałku, odpowiadając na interpelację nr 16220 z 30 marca 2026 r. Pana Patryka Wichra, Posła na Sejm RP wraz z grupą posłów, w sprawie działań Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia prowadzących do ograniczenia dostępu pacjentów do kluczowej diagnostyki i grożących zapaścią diagnostyczną w Polsce, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących informacji.

W zarządzeniu Nr 132/2024/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 31 grudnia 2024 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji u mów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju ambulatoryjna opieka specjalistyczna wprowadzono zmiany w sposobie rozliczania części świadczeń z zakresu ambulatoryjnych świadczeń diagnostycznych kosztochłonnych (ASDK). Zmiany te polegają na finansowaniu świadczeń udzielonych osobom powyżej 18 roku życia ponad wartość zobowiązania określoną w umowie.

Należy zauważyć, że największy udział w świadczeniach nielimitowanych mają świadczenia w zakresie ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. Na przestrzeni lat wartość wykonanych świadczeń w tym zakresie wzrosła kilkukrotnie więcej niż ich liczba. Ostatecznie wdrożone zmiany w finansowaniu nadwykonań dla czterech świadczeń zaliczanych do ambulatoryjnych świadczeń diagnostycznych kosztochłonnych mają uwolnić ok. 625 mln zł, co w efekcie ma pozwolić na utrzymanie priorytetowego dostępu do świadczeń dla pacjentów onkologicznych z kartą DiLO, dzieci i innych pacjentów, którzy wymagają pilnej interwencji medycznej.

Wyjaśnienia wymaga również, że Centrala Narodowego Funduszu Zdrowia zbierała opinie i uwagi do przedmiotowego projektu zarządzenia do 24 marca 2026 r. Konsultacje społeczne trwały dwa tygodnie. W ich wyniku przychylono się do zgłaszanych sugestii i podwyższono stawkę z proponowanego pierwotnie poziomu 40% do:

- 60% w endoskopii (gastroskopia i kolonoskopia);
- 50% w diagnostyce obrazowej (tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny).

Uwzględniono również postulaty przesunięcia zmiany na II kwartał 2026 r., dlatego nowy model rozliczania nadwykonań będzie dotyczył świadczeń udzielonych od 1 kwietnia br. Świadczenia wykonane w I kw. 2026 r. zostaną rozliczone na dotychczasowych zasadach. Wprowadzane rozwiązania stanowią element działań mających na celu zapewnienie stabilności finansowej systemu ochrony zdrowia oraz bardziej efektywne wykorzystanie środków publicznych przeznaczonych na finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej. Pozwala to na kontrolę wydatków publicznych i ograniczenie ryzyka niekontrolowanego wzrostu kosztów.

Należy podkreślić, że wprowadzone zmiany są zgodne z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1461, z późn. zm.) oraz wpisują się w ramy prawne regulujące funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia w Polsce.

Przyjęte regulacje sprzyjają także racjonalizacji udzielania świadczeń przez świadczeniodawców, motywując ich do efektywnego planowania realizacji badań diagnostycznych. W praktyce oznacza to konieczność lepszego dostosowania harmonogramów pracy pracowni diagnostycznych do rzeczywistego zapotrzebowania pacjentów. Jednocześnie regulacje te sprzyjają optymalnemu wykorzystania dostępnych zasobów kadrowych i sprzętowych, tak aby zapewnić możliwie najwyższą liczbę wykonanych badań przy zachowaniu odpowiedniej jakości świadczeń. Wprowadzone rozwiązania pozwalają także na lepsze monitorowanie rzeczywistego zapotrzebowania na diagnostykę, co może stanowić podstawę do bardziej adekwatnego planowania świadczeń w przyszłości. Dodatkowo należy podkreślić, że wprowadzone rozwiązania wpisują się w kierunek modernizacji systemu ochrony zdrowia, oparty na efektywności kosztowej oraz racjonalnym gospodarowaniu środkami publicznymi, przy jednoczesnym zachowaniu bezpieczeństwa zdrowotnego pacjentów.

Niezależnie od powyższego, prowadzone są analizy realizacji i finansowania świadczeń, zatem NFZ będzie wnikliwie monitorował realizację świadczeń dla pacjentów, po to aby ocenić rezultat wprowadzonych zmian.

Odnosząc się natomiast do kwestii związanej ze stanem finansów NFZ, pragnę poinformować, że mimo systematycznie rosnących nakładów na koszty świadczeń opieki zdrowotnej w planie finansowym Narodowego Funduszu Zdrowia oraz stanowiących coraz istotniejszą część środków budżetu państwa przekazywanych do NFZ, obecnie pokrywają one głównie skutki decyzji podejmowanych w systemie ochrony zdrowia z 2022 r. Pierwotnie planowane koszty realizacji zadań NFZ na 2026 r. wyniosły ponad 214 mld zł, co w porównaniu do planu pierwotnego NFZ na 2023 r. oznacza wzrost w wysokości blisko 72 mld zł.

Aktualnie największą część zidentyfikowanego zapotrzebowania na dodatkowe środki dla NFZ stanowią skutki realizacji ustawy z dnia 26 maja 2022 r. o zmianie ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie z wyliczeniami Narodowego Funduszu Zdrowia, tylko w 2025 r. skumulowany koszt rekomendacji AOTMiT, wyniósł ponad 58 mld zł, czyli 25% wszystkich środków, którymi dysponował NFZ.

Zmiany wprowadzone ustawą z dnia 16 listopada 2022 r. o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz niektórych innych ustaw, które polegały na przesunięciu wydatków w ramach struktury nakładów na ochronę zdrowia pomiędzy dwoma głównymi kategoriami wydatków, sprawiły, że udział poszczególnych zadań w zakresie kosztów świadczeń przeniesionych do finansowania NFZ jest coraz wyższy – wzrost z 4,3 mld zł zabezpieczonych w planie pierwotnym NFZ na 2023 r. do blisko 11 mld zł planowanych aktualnie w 2026 r. Dodatkowo ww. ustawa wyłączyła z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne wybranych grup ubezpieczonych, za których składka zdrowotna była finansowana ze środków budżetu państwa, co oznacza zmniejszenia przychodów NFZ ok. 1 mld zł.

Jednocześnie pragnę wskazać, że kwestie te są przedmiotem rozmów prowadzonych w ramach posiedzeń Trójstronnego Zespołu ds. Ochrony Zdrowia, natomiast priorytetem w podejmowanych działaniach oraz ostatecznie wdrażanych rozwiązaniach, mających na celu poprawę sytuacji finansowej w ochronie zdrowia, zarówno dla Ministra Zdrowia jak i Narodowego Funduszu Zdrowia jest uwzględnienie konieczności zagwarantowania bezpieczeństwa zdrowotnego pacjentów.

Z wyrazami szacunku z upoważnienia Ministra Zdrowia Tomasz Maciejewski Podsekretarz Stanu

O diagnostyce przed szpitalem w Raciborzu

Jeżeli jest kryzys, bo mówimy tu o poważnym kryzysie finansowym, to też musimy wiedzieć, że zaczynają się oszczędności, które przede wszystkim uderzą w pacjenta. Jeżeli nasza sytuacja finansowa będzie zła, jeżeli będziemy musieli ograniczać nasze świadczenia, no to w pierwszej kolejności ucierpią na tym pacjenci, dlatego że wydłużą się kolejki – mówił 21 kwietnia przed szpitalem w Raciborzu jego dyrektor Ryszard Rudnik. Szef lecznicy z grupą pracowników spotkał się z mediami w związku z czarnym tygodniem – protestem szpitali powiatowych cierpiących na chroniczny brak odpowiedniego poziomu finansowania.

Dyrektor poinformował, że wprowadzono limity na diagnostykę – w badaniach rezonansem, tomografem, gastroskopii, kolonoskopii. – Proponowanie nam 60% wynagrodzenia w tych zakresach świadczeń to jest po prostu kpina. To jest kpina, dlatego że to nie są świadczenia, które są wycenione tak, że mamy 60% zysku, a 40% możemy odpuścić. To są świadczenia, które są prawie na styku. Jeżeli ktoś nam proponuje 60% i zapłatę dopiero za rok, no to myślę, że to nie jest poważna propozycja – uznał dyrektor. – Ograniczenia dotkną pacjentów, bo jak podają statystyki, jeżeli chodzi o kolonoskopię, to tak daję dla przykładu, to średni czas oczekiwania był do tej pory 4,5 miesiąca, tak przynajmniej podało Ministerstwo Zdrowia. No to myślę, że teraz zwiększy się to do co najmniej 9 miesięcy – dodał. Jego zdaniem kolejne oszczędności będą dotyczyć dostępu do lekarzy specjalistów.

– Ograniczanie diagnostyki, szczególnie tej w warunkach ambulatoryjnych, będzie skutkowało tym, że pacjenci będą trafiali coraz częściej na oddziały szpitalne w coraz cięższych stanach, z bardziej zaawansowanymi chorobami, i będą wymagali znacznie większych nakładów na ich leczenie. Te nakłady można byłoby zredukować, gdyby badania odbywały się w warunkach ambulatoryjnych. Wtedy, kiedy choroba jest mniej zaawansowana, kiedy idzie ją też skuteczniej leczyć – ocenił Bartosz Pytlarz, lekarz oddziału wewnętrznego.