Od eko-katastrofy do eko-sukcesu

26 sierpnia 1992 r. około 14.00 wzdłuż linii kolejowej Racibórz-Kędzierzyn Koźle, w środku lasu, pojawił się ogień. Wiatr szybko przerzucił go na drzewostan. Lato było wyjątkowo gorące, a ściółka sucha jak pieprz. Tak zaczął się największy pożar w powojennej Polsce. Po 20 latach można mówić o doświadczeniach, jakie dał strażakom i leśnikom. Nauczył jak zapobiegać podobnym kataklizmom. Postawił też niezwykle trudne zadanie - odbudowę zrujnowanego lasu. To była pierwsza taka akcja w powojennej historii Polski.

Trochę danych z 1992 r. Akcja trwała trzy tygodnie, wzięło w niej udział 4700 strażaków, 859 wozów gaśniczych (1/3 wszystkich w Polsce), 3200 żołnierzy, 650 policjantów, 1220 członków obrony cywilnej oraz 1150 pracowników lasów państwowych. Pożarzysko objęło dokładnie 9062 ha, najwięcej w Nadleśnictwie Rudy Raciborskie - 4480. W szczytowym okresie obszar objęty ogniem miał 120 km obwodu, w linii prostej z południa na północ 36 km. Konsekwencje to nie tylko spalenie drzew, ale również zniszczenie warstwy organicznej gleby, zaburzenie bilansu wodnego i lokalnego klimatu. Pożarzysko opuściły zwierzęta i ptactwo. Zginęło 200 jeleni, które szukając pożywienia uległy poparzeniu. - Wszystkie straty spowodowane w środowisku przyrodniczym są trudne do oszacowania i z pewnością upłynie wiele dziesiątek lat zanim na obszarze tym powrócą warunki ekologiczne, jakie panowały przed pożarem - czytamy w materiałach Nadleśnictwa Rudy Raciborskie.

Według poziomu cen z 2010 r. straty wyniosły 460 mln zł. Tyle trzeba było wyłożyć na odbudowę lasu. Do tego dochodzą koszty akcji. Musiano pozyskać milion metrów sześc. drewna (1/20 drewna pozyskiwanego wówczas w całym kraju). Uporządkować i przygotować glebę pod odnowienia na obszarze 6000 ha. Odnowienia naturalne objęły 1560 ha. - Ten spory wkład Matki Natury w proces odbudowy lasu był miłym zaskoczeniem dla leśników i jasnym sygnałem, że las w okolicy Kuźni Raciborskiej musi powrócić - przekonują w Nadleśnictwie.

Zasadzono 60 mln sadzonek drzew i krzewów. Pierwotnie planowano, że sadzenie młodego lasu zajmie 10 lat. Proces zakończono po 5 latach. Powróciły dziki, jelenie, sarny, daniele i zające oraz liczne gatunki ptactwa. Liczne gatunki grzybów, w tym mikoryzowych, dowodzą, że gleba odzyskuje swoją sprawność. W młodnikach sosnowych pojawią się młode dęby świadczące o znacznej poprawie warunków rozwojowyc dla tego wymagającego, wrażliwego a zarazem pożądanego gatunku.

Od 1997 r. w Nędzy funkcjonuje szkółka kontenerowa, powstała z myślą o odbudowie lasu. Powstaje w niej dziś rocznie 10 mln sztuk sadzonek z zakrytym systemem korzeniowym, z których część poddawana jest mikoryzacji według polskiej, nowatorskiej metody tam wdrożonej.

Nowy las to wyzwanie dla leśników. Co roku 1200 ha trzeba wykonywać zabiegi pielęgnacyjne, tzw. czyszczenia późne. W ciągu dekady trzeba będzie wykonać trzebież wczesną - zabieg hodowlany o kluczowym znaczeniu dla dalszego prawidłowego rozwoju lasu, a potem kolejne nawroty trzebieży, a po nich, za około 20 lat, przebudować jednowiekowe drzewostany na bardziej zróżnicowane wiekowo i gatunkowo.

Turyści mają dziś często problem z odróżenieniem lasu na pożarzysku od tego, który uniknął spaleniu w 1992 r. Dawne pożarzysko można zwiedzać dzięki ekologicznej, edukacyjnej ścieżce rowerowej. Jej budowę sfinansowano dzięki wsparciu Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach.

(waw)