Macierz Odry i Brama Morawska - jak powstał grzbiet pogrzebieński i co stąd widać?

Pochodzenie nazwy Pogrzebień tłumaczy się dwojako – albo od mającego tu dawniej istnieć cmentarzyska, być może powiązanego z pobliskim grodem golężyckim w Lubomi, albo wzgórza (grzbietu, grzebienia) powstałego w okresie zlodowaceń.

Pogrzebieńskie wzgórze o wydłużonym kształcie to tzw. stoliwo kemowe ukształtowane w szczelinie lądolodu, zlokalizowane dziś na krawędzi Płaskowyżu Rybnickiego i rowu tektonicznego, którym płynie Odra. W latach 30. XX wieku, podczas kopania studni na dziedzińcu pałacu, na głębokości 18 metrów natrafiono na zwęglony dąb, przekazany jako eksponat do muzeum w Krakowie.

Na pogrzebieńskim wzgórzu (290,7 m n.p.m.), przy drodze do Lubomi, w 2019 r. oddano do użytku wieżę widokową, jedną z kilku na szlaku wież i platform widokowych Euroregionu Silesia. Wieża powstała na planie kwadratu w formie ostrosłupa o wysokości 19,72 m. Ma trzy podesty widokowe - najwyższy na poziomie 921,5 cm.

Przy dobrej pogodzie widać stąd położone w Sudetach Wschodnich Niski Jesionik i Wysoki Jesionik oraz Góry Odrzańskie - najdalej wysunięte na wschód pasmo górskie sudeckiego łańcucha. Dalej naszym oczom ukaże się wypłaszczenie terenu nazywane Bramą Morawską oraz potężne Karpaty, a dokładnie pierwsze ich pasmo, czyli Beskid Śląsko-Morawski z najwyższym szczytem Łysą Górą (1324 m n.p.m.).

Dostrzeżemy całe piękno macierzy rzeki Odry, płynącej pod Pogrzebieniem na wysokości 178 m n.p.m. Rzeka, przypomnijmy, wypływa z wielu miejsc podmokłej łąki na południowo-wschodnim zboczu Fidlův kopec (680 m n.p.m.) – najwyższego szczytu Gór Odrzańskich.

Brama Morawska – dodajmy – stanowi dział wodny pomiędzy górną Odrą i Beczwą, a równocześnie zlewiskami Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego. Od tysiącleci jest miejscem migracji fauny i flory. To tędy, wiosną i jesienią, z południa na północ i z powrotem, przelatują liczne gatunki ptaków, w tym bociany.

W czasach rzymskich wiódł tędy słynny bursztynowych szlak. W 1903/1904 roku w Pogrzebieniu doszło do odkrycia skarbu rzymskich monet miedzianych z IV wieku. W pobliskim Brzeziu przed 1842 r. odnaleziono denar cesarza Trajana (53-117).

Z pogrzebieńskiego wzgórza zobaczymy także oddany do użytku w 2020 roku suchy zbiornik Racibórz, największy w Polsce, jeden z największych na świecie (długość zapór 22,4 km; wysokość do 11 m; maksymalny poziom piętrzenia 195,20 m n.p.m.; maksymalna wysokość piętrzenia ok. 9,0 m; pojemność: 185,0 mln m3; powierzchnia zwierciadła wody 26,3 km2; rzędna korony zapór 197,50 m n.p.m.).