Przyszły polski generał służył w Raciborzu. Poznał Jana Maćkowskiego i zapamiętał polskie pieśni w kościele [HISTORIA NA 11 LISTOPADA]

Wielkopolanin w pruskiej kawalerii

Kazimierz Raszewski urodził się 29 lutego 1864 roku w Jasieniu. Pochodził z rodziny o tradycjach patriotycznych i wojskowych. Był wnukiem generała Kazimierza Turno, uczestnika wojen napoleońskich. Wbrew sprzeciwom rodziny zdecydował się na karierę wojskową w armii pruskiej. W 1885 roku rozpoczął służbę w 6. Pułku Huzarów (Husaren-Regiment Graf Goetzen, 2. Schlesisches Nr. 6).

Służba w pruskiej kawalerii pozwoliła mu zdobyć doświadczenie wojskowe i poznać organizację armii, w której przez kolejne lata rozwijał swoją karierę. Jednostka stacjonowała w różnych garnizonach na Śląsku. W swoich wspomnieniach Raszewski opisał również jej rozmieszczenie w okresie związanym z jego służbą w regionie.

„Pułk został później skoncentrowany w Głubczycach (4 szwadrony) i w Raciborzu 1 szwadron” – zanotował.

Awans przed cesarzem Wilhelmem II i przeniesienie do Raciborza

Najważniejszy moment jego dotychczasowej kariery nastąpił 3 września 1895 roku podczas manewrów cesarskich. Raszewski został wówczas niespodziewanie mianowany porucznikiem, z pominięciem przepisowej kolejności awansów. Wyróżnienie wiązało się również z osobistym spotkaniem z cesarzem Wilhelmem II.

Po latach opisał to następująco:

„3 września 1895 r. podczas manewrów cesarskich zostałem zupełnie niespodziewanie mianowany porucznikiem, poza przepisową kolejnością. Musiałem się meldować osobiście u cesarza Wilhelma II. Jako taki zostałem przeniesiony do Raciborza”.

W Raciborzu dowódcą szwadronu był rotmistrz von Selchow, którego Raszewski określił we wspomnieniach jako „wielkiego hakatystę”. Jest to osobista ocena autora pamiętników, a zarazem interesująca informacja o atmosferze panującej w miejscowym środowisku wojskowym.

Racibórz oczami młodego oficera

Wspomnienia Raszewskiego pokazują, że pobyt w Raciborzu nie ograniczał się do służby w koszarach. Przyszły generał dobrze wspominał życie towarzyskie i kontakty z mieszkańcami okolicznych majątków.

„Życie w nowym środowisku upływało mi bardzo przyjemnie. Na przedmieściu stał kościół, gdzie lud śpiewał podczas mszy bardzo piękne pieśni po polsku” – zapisał.

To szczególnie interesujące świadectwo dotyczące polskojęzycznego życia religijnego w ówczesnym Raciborzu. Mamy tu relację oficera pruskiej armii, który zwrócił uwagę na obecność polskiej mowy podczas nabożeństw. Raszewski nie poprzestał na ogólnej obserwacji. Wspomniał również o kościele na przedmieściu, nie podając jednak jego nazwy.

W dalszej części pamiętników opisał swoje kontakty towarzyskie:

„W sąsiedztwie znajdowało się dużo miłych domów, z którymi zaprzyjaźniliśmy się. Zimą brałem udział w polowaniach, gdyż w okolicy było mnóstwo zwierzyny. Z domów z nami zaprzyjaźnionych przypominam sobie pp. Wrochen, Czerwenczyc, von König, von Eichstedt, von Reibnitz”.

Wspomnienia wymieniają zatem kilka rodzin, z którymi młody oficer utrzymywał przyjazne stosunki. To wartościowy trop dla badań nad historią raciborskiego ziemiaństwa i życiem towarzyskim środowiska oficerskiego pod koniec XIX wieku. Wymienione nazwiska warto przy dalszych poszukiwaniach zestawić z ówczesnymi księgami adresowymi, dokumentami majątkowymi i lokalną prasą.

Jan Maćkowski i „Nowiny Raciborskie”

Raciborski pobyt Raszewskiego miał również wymiar narodowy i polityczny. W swoich wspomnieniach opisał spotkanie z Janem Maćkowskim, redaktorem i wydawcą „Nowin Raciborskich”, jedną z ważnych postaci polskiego życia narodowego na Górnym Śląsku.

Raszewski poznał go podczas spotkania w domu, w którym przebywało kilku działaczy górnośląskich. Po latach wrócił do tej znajomości, wyraźnie podkreślając znaczenie Maćkowskiego dla budzenia polskości w regionie.

„W domu tym poznałem w owym czasie kilku działaczy górnośląskich, między innymi redaktora Maćkowskiego – wydawcę «Nowin Raciborskich». Niestety dzisiaj zapomniano zupełnie o nim, a jednak należy on do tych, którzy pierwsi obudzili ruch polskości na Górnym Śląsku. On to pierwszy głosił, że Ślązak nie powinien chodzić do kościoła, w którym nie ma polskich kazań i polskich nabożeństw”.

To jeden z najcenniejszych fragmentów wspomnień z punktu widzenia historii Raciborza. Nie jest to późniejsza interpretacja historyka, lecz osobiste świadectwo człowieka, który poznał Maćkowskiego. Raszewski, piszący już z perspektywy odrodzonej Polski i własnej kariery w Wojsku Polskim, zaliczył raciborskiego wydawcę do pionierów polskiego ruchu narodowego na Górnym Śląsku.

Jego relacja pokazuje również, jak ważną rolę w działalności narodowej odgrywała kwestia języka polskiego w kościołach. Postulat Maćkowskiego, przywołany przez Raszewskiego, wiązał się z obroną prawa wiernych do nabożeństw i kazań w języku ojczystym.

Od pruskiego oficera do dowódcy polskiej armii

Po służbie w Raciborzu Raszewski kontynuował karierę w armii pruskiej. W 1896 roku został przeniesiony do 4. Pułku Huzarów w Oławie. W kolejnych latach służył w następnych jednostkach, a w czasie I wojny światowej dowodził 16. Pułkiem Huzarów, którego dowództwo objął w styczniu 1915 roku.

Koniec wojny i rewolucja niemiecka zastały go w Lotaryngii. Następnie odprowadził podległe mu oddziały do Badenii, po czym znalazł się w likwidującym się garnizonie w Szlezwiku. Na wiadomość o wybuchu powstania wielkopolskiego podał się do dymisji. W połowie stycznia 1919 roku dotarł do Poznania, gdzie zaangażował się w organizowanie polskich sił zbrojnych.

Otrzymał zadanie sformowania 3. Pułku Ułanów w Gnieźnie, późniejszego 17. Pułku Ułanów Wielkopolskich. Następnie pełnił funkcje w strukturach wojskowych Naczelnej Rady Ludowej, uczestnicząc w organizowaniu regularnego Wojska Wielkopolskiego.

W czasie wojny polsko-bolszewickiej dowodził 6. Dywizją Piechoty, a następnie Wielkopolską Grupą Operacyjną. 2 lipca 1920 roku objął dowództwo 2. Armii. Była to jedna z najważniejszych funkcji dowódczych, jakie powierzono mu podczas wojny.

Po zakończeniu działań wojennych kontynuował służbę w Wojsku Polskim. 25 września 1921 roku objął dowództwo Okręgu Korpusu nr VII w Poznaniu. Funkcję tę pełnił do 4 kwietnia 1925 roku, kiedy przeszedł w stan spoczynku. 28 maja 1925 roku został awansowany na generała broni.

Piłsudski oceniał go surowo

Mimo wysokiej pozycji w wojsku Raszewski nie należał do dowódców szczególnie cenionych przez Józefa Piłsudskiego. W poufnych charakterystykach generałów sporządzonych w 1922 roku Marszałek doceniał jego wykształcenie taktyczne, energię i umiejętności organizacyjne, ale krytycznie oceniał przygotowanie strategiczne.

W charakterystyce Raszewskiego zapisał:

„Umysł i wykształcenie dobre w dziedzinie taktyki, zupełnie słabe w dziedzinie strategii, do której go w Niemczech nie przygotowano. Na komendanta armii niezdatny”.

Opinia ta pokazuje, że doświadczenie zdobyte w armii pruskiej nie gwarantowało uznania ze strony wszystkich przedstawicieli polskiego dowództwa. Piłsudski dostrzegał zalety Raszewskiego jako organizatora i oficera, ale miał zastrzeżenia do jego predyspozycji do samodzielnego kierowania wielkimi operacjami wojennymi.

Kazimierz Raszewski zmarł 14 kwietnia 1941 roku w Poznaniu. Pozostawił po sobie nie tylko wojskowy dorobek, ale również wspomnienia, które dziś stanowią cenne źródło do poznania historii polskiego ruchu narodowego na Górnym Śląsku.

Zdjęcia koloryzowane z użyciem AI, źródło: Wspomnienia gen. Raszewskiego, Poznań 1938