Nieostry układ polityczny i piętrowe hipotezy. Minister odpowiedział posłowi Wosiowi

Państwowy Instytut Wydawniczy rozpoczął realizację wieloletniego projektu wydawniczego obejmującego 42 tomy poświęcone władcom Polski. W interpelacji poseł Michał Woś zwrócił uwagę na brak w planie serii osobnego tomu poświęconego księciu Mieszkowi Plątonogiemu – władcy raciborsko-opolskiemu, który na krótko objął również władzę zwierzchnią w Krakowie. Parlamentarzysta podkreślał znaczenie tej postaci dla dziejów Polski okresu rozbicia dzielnicowego oraz jej rolę w utrzymaniu piastowskiego dziedzictwa na Górnym Śląsku.

W odpowiedzi Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego poinformowało, że lista władców objętych serią ma charakter zamknięty i została ustalona przez Radę Naukową projektu. Mieszko Plątonogi nie znalazł się w tym gronie ze względów merytorycznych. Jak wskazano, jego działalność polityczna funkcjonuje w historiografii w ramach niejednoznacznych rekonstrukcji i opiera się na szeregu hipotez, co utrudnia przygotowanie spójnej monografii. Resort podkreślił również, że nie zamierza ingerować w decyzje programowe Państwowego Instytutu Wydawniczego.

Interpelacja nr 13106 do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

w sprawie uwzględnienia postaci księcia Mieszka Plątonogiego w serii wydawniczej „Poczet władców Polski” wydawanej przez Państwowy Instytut Wydawniczy

Zgłaszający: Michał Woś
Data wpływu: 24 października 2025 r.

Szanowna Pani Minister,

Państwowy Instytut Wydawniczy ogłosił rozpoczęcie długo zapowiadanego cyklu wydawniczego pt. „Poczet władców Polski”.

Seria ma obejmować 42 tomy poświęcone poszczególnym monarchom – królom i książętom, którzy w różnych okresach sprawowali władzę nad ziemiami polskimi. Jak zapowiedziano, pierwsze dwa tomy – „Bolesław Chrobry” autorstwa prof. Andrzeja Pleszczyńskiego oraz „Ludwik Węgierski” prof. Stanisława A. Sroki – mają ukazać się już w listopadzie bieżącego roku.

Z uwagi na znaczenie tej publikacji dla popularyzacji wiedzy historycznej oraz kształtowania świadomości narodowej istotne jest, aby seria obejmowała pełne i możliwie najwierniejsze odzwierciedlenie dziejów polskiej monarchii.

W związku z powyższym zwracam się z pytaniem, czy w planie wydawniczym serii „Poczet władców Polski” przewidziano osobny tom poświęcony księciu Mieszkowi Plątonogiemu (ok. 1131–1146 – 1211/1212) – władcy raciborsko-opolskiemu, a przez krótki czas również księciu krakowskiemu, który w 1212 r. objął zwierzchnictwo nad ziemią krakowską jako senior rodu Piastów.

Mieszko Plątonogi, mimo że jego panowanie w Krakowie było krótkie, odgrywa istotną rolę w historii Polski. Był jednym z książąt, którzy w okresie rozbicia dzielnicowego realnie sprawowali władzę zwierzchnią nad dzielnicą senioralną. Jego działalność polityczna oraz rola w utrzymaniu dziedzictwa piastowskiego na Górnym Śląsku zasługują na należne miejsce w każdej poważnej publikacji poświęconej dziejom władców polskich.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Czy w planie wydawniczym serii „Poczet władców Polski” przewidziano osobny tom poświęcony księciu Mieszkowi Plątonogiemu?

Jeżeli nie, to z jakich względów postać ta została pominięta, mimo że historycy uznają ją za seniora rodu Piastów i krótkotrwałego władcę krakowskiego?

Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jako organ nadzorujący Państwowy Instytut Wydawniczy, planuje podjąć działania mające na celu włączenie tej postaci do serii, aby w sposób pełniejszy przedstawić historię polskiej państwowości?

Z poważaniem
Michał Woś

Odpowiedź Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej

Szanowny Panie Marszałku,

odpowiadając na interpelację nr 13106 posła Michała Wosia z 30 października 2025 r. w sprawie uwzględnienia postaci księcia Mieszka Plątonogiego w serii wydawniczej „Poczet władców Polski” wydawanej przez Państwowy Instytut Wydawniczy, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.

Ad 1.
Projekt wydawniczy „Poczet władców polskich” w aktualnej, zamkniętej postaci obejmuje wydanie do 2032 r. biografii 42 wybranych władców Polski. Rada Naukowa projektu, po wnikliwej analizie, wybrała osoby, które ze względu na swoje znaczenie w dziejach powinny zostać zaprezentowane czytelnikom. Wybrana lista władców nie przewiduje biografii Mieszka Plątonogiego.

Ad 2.
Zgodnie z informacjami uzyskanymi z Państwowego Instytutu Wydawniczego brak ujęcia biografii Mieszka Plątonogiego w planie serii był podyktowany wyłącznie względami merytorycznymi. Mieszko Plątonogi, książę raciborski, był postacią widoczną na arenie politycznej schyłku XII i początku XIII wieku. Popierał pretensje Mieszka Starego do Krakowa, a po jego śmierci w 1202 r. uczestniczył w walce o stołeczny gród z Leszkiem Białym. Cały układ polityczny tej epoki, zwłaszcza w odniesieniu do działań syna Władysława II Wygnańca, pozostaje jednak nieostry i opiera się na piętrowych hipotezach. Postać ta nie jest zatem łatwa do monograficznego przedstawienia (por. prace Norberta Miki). Dokonując wyboru władców, którym poświęcono biografie, skoncentrowano się na postaciach uznanych za kluczowe dla historii Polski.

Ad 3.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie ingeruje i nie zamierza ingerować w plany wydawnicze instytucji, w szczególności w zakresie merytorycznym. Państwowy Instytut Wydawniczy jest instytucją o bogatych tradycjach i znaczącym dorobku wydawniczym, a jego pracownicy dysponują odpowiednią wiedzą i kompetencjami w przygotowywaniu publikacji o wysokich walorach naukowych i edukacyjnych. Ministerstwo nie planuje jakiejkolwiek interwencji w zawartość wskazanej serii wydawniczej.

Z poważaniem
z up. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Sekretarz Stanu
Maciej Wróbel

Ikonografia: Polska, PRL (1952–1989). Medal 1984, Mieszko Plątonogi, Seria Królewska PTAiN, MMP 239/85, Paszkowycz 122/84, projektował W. Korski, emitent: Polskie Towarzystwo Archeologiczne i Numizmatyczne, Warszawa, nakład 1650 sztuk, brąz srebrzony 70 mm, waga 129,4 g., stan zachowania 1, źródło: Polski Gabinet Numizmatyczny.