Reklama

Najnowsze wiadomości

Styl życia30 marca 202220:36

Tak będzie ze wszystkimi! Sowieckie zbrodnie w Raciborzu 1945 r.

Tak będzie ze wszystkimi! Sowieckie zbrodnie w Raciborzu 1945 r. - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Reklama
Racibórz:

- Tak będzie z każdym, kto wkroczy do naszej sowieckiej ojczyzny – namalowane na ścianie ostrzeżenie odczytały polskie władze, kiedy w czerwcu 1945 r. przejęły z rąk Rosjan rozkradzioną i zdewastowaną fabrykę Siemens Plania Werke Ratibor. Na zdj. zniszczone dawne zakłady Siemens Plania Werke, po wojnie ZEW na wysokości ul. Szkolnej. Widoczna na zdjęciu kapliczka istnieje do dziś.

W 1945 r. Racibórz przeżył to, co teraz dzieje się w ukraińskim Mariupolu. Komunistyczna polska propaganda budowała i pielęgnowała mit bohaterskiego wyzwolenia miasta przez Sowietów, a miejscowi działacze PZPR, w latach 90. już jako SLD, składali kwiaty pod pomnikiem na cmentarzu żołnierzy sowieckich w dawnym parku Domsa. Przez ponad czterdzieści lat nie wspominano o grabieżach i zbrodniach. Po 1989 r. temat zagościł w lokalnej literaturze.

W 1944 roku nazwa Ратибор (pol. Racibórz, niem. Ratibor) wielokrotnie wybrzmiewała w ponurych komnatach Kremla. Stalin miał kilka powodów, by zwrócić uwagę na górnośląskie miasto, wówczas w granicach III Rzeszy.

Obok Breslau (Wrocław), Oppeln (Opole) czy Glogau (Głogów) miało być podniesione do rangi twierdzy (Festung Ratibor), broniącej dostępu do Bramy Morawskiej i zagłębia ostrawskiego.

W rozsianych po Raciborzu i okolicach składach, m.in. w synagodze przy Szewskiej czy dawnej cygarowni w Pawłowie, Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR) zgromadził tony archiwaliów i książek zrabowanych na terenie ZSRR. Niemcy zwieźli nad górną Odrę kompletne archiwum partyjne z rejonu smoleńskiego (1500 metrów bieżących akt zajmujących pięć wagonów towarowych), archiwalia z Dniepropietrowska oraz z Kijowa, dotyczące prób powołania niezależnego państwa ukraińskiego (1917-1923). Do tego książki z carskich pałaców na przedmieściach ówczesnego Leningradu (Petersburga). Lista obrabowanych miejsc, na terenie Rosji Sowieckiej i na zachodzie Europy jest znacznie dłuższa.

Składnica zrabowanych przez Niemców książek w Raciborzu, fot. Yad Vashem

yad

Zlokalizowane w klasztorze franciszkańskim na Płoni centrum ERR prowadziło badania nad komunizmem, wolnomularstwem i tzw. kwestią żydowską, fot. Yad Vashem

stab

W zwiezionych do Raciborza zbiorach zachodnich, głównie z Francji, znajdowała się biblioteka Borysa Lifszyca (Boris Souvarine, 1895-1984), francuskiego dziennikarza o żydowskich korzeniach, historyka ZSRR i eseisty pochodzenia ukraińskiego, zarazem komunisty, jednego z pierwszych wielkich krytyków stalinizmu. Spod jego pióra wyszła drukowana do dziś biografia Józefa Stalina (1935). Lifszyc uważał go za zdrajcę. - Bolszewicka Rosja to kraj absolutnego kłamstwa – pisał.

Z końcem 1944 roku Niemcy szykowali się do ewakuacji około dwóch milionów książek zwiezionych do Raciborza. Sowieci doskonale o tym wiedzieli, podobnie jak o cennym wyposażeniu raciborskich fabryk, przede wszystkim wspomnianego zakładu spółki Siemens Plania Werke (po wojnie ZEW), włączonej do niemieckiego programu budowy bomby atomowej.

Raciborskie zakłady Hegenscheidta od sierpnia 1940 roku, na mocy zarządzenia Oberkommando der Wehrmacht (OKW) feldmarszałka Wilhelma Keitla, weszły do U-Boots-Programm, produkując części do silników okrętowych typu Diesel F 46. Fabryka i odlewnia w Kuźni Raciborskiej powiązane były natomiast z produkcją dla Luftwaffe Hermanna Göringa. Dostarczały podzespoły do silników samolotowych.

Sowieci mieli nadzieję zająć Racibórz na przełomie stycznia/lutego 1945 r., w ramach operacji wiślańsko-odrzańskiej. Armia Czerwona zajęła wówczas prawobrzeżne obszary powiatu raciborskiego, zdobyła lewobrzeżne przyczółki, ale nie zdołała zdobyć dobrze bronionego Raciborza. Stało się to dopiero 31 marca podczas operacji opolskiej. Niemcy nie bronili już wtedy miasta. Wycofali się na pozycje na linii Cyny (Psiny), broniąc dostępu do zagłębia ostrawskiego.

Dyplom z okazji zdobycia m. Raciborza

ussr_1945_thanksgiven_document_stalin_tank_capture_ratibor_racibrz_pol_3

Od 31 marca do 8 maja 1945 r. niepodzielną władzę w mieście sprawował komendant radziecki. Jego siedzibą był poniemiecki urząd ds. prehistorii Górnego Śląska (zajmujący część budynku zakładu dla głuchych Landesamt für Vorgeschichte Oberschlesiens) przy obecnej ul. Wojska Polskiego, po wojnie generalissimusa Józefa Stalina.

Jako „trofiejnyj gorod” (miasto zdobyczne) III Rzeszy, Racibórz stał się areną grabieży i dewastacji. Świadkami byli nieliczni, pozostali mieszkańcy oraz członkowie polskich grup operacyjnych przygotowujących się do przejęcia władzy w mieście. Celem sowieckiej soldateski było wyposażenie mieszkań i domów, głównie zegarki i alkohol. Zorganizowane wywózki dotyczyły wyposażenia fabryk, dzieł sztuki (łupem padła słynna monstrancja z Raciborza), zboża i zwierząt hodowlanych. Dochodziło do licznych gwałtów i zbrodni na ludności cywilnej. Najgłośniejszy był mord na Płoni, gdzie w piwnicy istniejącej do dziś kamienicy przy ul. Rybnickiej rozstrzelano grupę mieszkańców Płoni.

Sowieci na Rynku w Raciborzu, kwiecień 1945

19452

Istniejący do dziś budynek przy ul. Rybnickiej, gdzie w 1945 r. Sowieci dokonali zbiorowej egzekucji, ofiary spoczęły na cmentarzu przy ul. Adamczyka, źródło fot. Racibórz wczoraj i dziś/FB, dn. edycja 4.04.2020/Magdalena Maria Paluch

rybnicka

- Wielu pijanych Rosjan gwałciło kobiety w obecności dzieci. Były to różne sceny, które potem dzieci w szkole omawiały i na swój dziecinny sposób komentowały. Zdarzało się, że niektórzy starsi chłopcy próbowali sceny te naśladować. Wojna spowodowała nie tylko spustoszenia materialne, ale i psychiczne – wspomina nieżyjący już Henryk Swoboda, naoczny świadek tamtych wydarzeń.

W styczniu 1945 r. ofiarami rosyjskich żołnierzy były siostry Erna i Uszula Wieczorek z Kuźni Raciborskiej. - Zostały kilkakrotnie zgwałcone przez radzieckich żołnierzy, a potem bestialsko zamordowane. Miało to miejsce 30 stycznia 1945 r. Wieść o tej strasznej zbrodni szybko rozniosła się po całej wiosce. Ojciec tych dziewczyn, Paul Wieczorek, zawiózł na wózku zwłoki swych córek na cmentarz i tam je pochował. Świadkiem tego była Urschula Prokop, która widziała jak wiózł on ten ciężki wózek, pochylony, smutny, bez niczyjej pomocy. Paul Wieczorek nie wrócił już z cmentarza do domu i do dnia dzisiejszego nie wiadomo, co się z nim stało – wspomina Róża Choroba z domu Mazur w szkicu pt. Moje przeżycia z końca wojny 1945 r., publikowanego w monografii Kuźni Raciborskiej.

Zachowane w archiwach raporty sytuacyjne polskich grup operacyjnych w Raciborzu i powiecie pełne są – ostrożnych w tonie – doniesień o sowieckich dwastacjach, grabieżach i zaganianiu miejscowej ludności do pracy. Podszyte bezsilnością skargi nie milkną już po utworzeniu polskich ośrodków władzy. Przewijają się w dokumentach do 1946 r.

2 sierpnia 1945 r. zarząd gminy w Krawarzu Polskim (Krowiarki), alarmował Starostwo, że „Rosjanie ponownie zajęli tamtejszy zamek, niszczą i kradną wszystko, co jeszcze w nim zostało”. 26 lipca 1945 r. starosta w poufnym piśmie do Urzędu Gminnego w Rudniku poleca, by obserwować Rosjan chcących – jak wynikało z jego informacji – zdemontować i wywieźć maszyny i urządzenia z gorzelni w majątku Rudnik. Rosjanie kradli zwierzęta hodowlane, latem pod osłoną nocy kosili i zabierali zboże z pól. 12 grudnia 1945 r. leśniczy z Kuźni Raciborskiej skarżył staroście, że Rosjanie pilnujący składów amunicji w lasach rudzkich strzelają do zwierzyny z broni maszynowej, co może spowodować jej całkowite wybicie.

Działania Sowietów były reakcją na zbrodnie, jakich dopuścili się na terenie ZSRR Niemcy, oraz poniesione straty wojenne. Niszczono jednak miasta, które miały przypaść Polsce. Racibórz jest jednym z przykładów.

- Były zimne wówczas pierwsze dni kwietnia. Kiedy wychodziliśmy jeszcze nie padało. Na górce przed Miedonią przez kolumnę przebiegł szmer. Jak na komendę wszyscy się odwrócili. Miasto płonęło. Najpierw śródmieście, potem ogień przesuwał się promieniście coraz dalej. Spłonął też i nasz dom. Zostaliśmy wyzwoleni. Dosłownie z wszystkiego. Zostało nam to, co mieliśmy na sobie – tak celowe podpalenie miasta przez Rosjan wspomina Henryk Swoboda. – Kamienice podpalane celowo od piwnic, płonęły doszczętnie całymi kwartałami ulic – opisywał świadek Herbert Hupka.

Podpaleniu – wedle pobieżnych szacunków – miał ulec około 80 proc. zabudowy śródmieścia. Zachowano obiekty przydatne dla komunistycznej dyktatury (sądy, więzienie, koszary) oraz zlokalizowaną blisko nich zabudowę.

Zachowała się seria zdjęć raciborskiej fabryki spółki Siemens Plania Werke, po wojnie ZEW-u. Widoczny jest na nich Arkadiusz Bożek, od sierpnia 1945 r. II wicewojewoda śląsko-dąbrowski, znany działacz polski z podraciborskich Markowic. Sowieci przekazali zakład władzom polskim niecałe dwa miesiące wcześniej, 24 czerwca. – Rozmiarów zniszczeń wojennych w Planiawerke nie są w stanie odzwierciedlić żadne statystyki liczbowe mimo że określa się je nawet w granicach 50-60 proc. w zakresie budynków i do 100 proc. w zakresie maszyn i urządzeń – pisał w 1988 r. Seweryn Molenda (Zakłady Elektrod Węglowych im. 1 Maja). – Właściwie to w chwili przejęcia fabryka nie istniała – wspominał cytowany przez Molendę Henryk Szewczyk. Dość precyzyjne raporty nie wzmiankują jednak przyczyn tak dużych zniszczeń.

Odpowiedzi udziela archiwalne zdjęcie poniżej, ZEW maj 1946 (?), zbiory wyd. WAW

foto027

Urządzenia, w tym kluczowe dla działania fabryki prasy, wywieziono do ZSRR. Miano je odnaleźć na terenie jednej ze stacji kolejowych. Po uzyskaniu zgody Sowietów, przywieziono je z powrotem do Raciborza i zamontowano w halach. Część mniejszych urządzeń ukryli pracownicy i zwrócili w chwili przejęcia zakładu przez Polaków. Zakład uroczyście uruchomiono 29 maja 1946 roku. 15 maja wyprodukowano pierwszą po wojnie elektrodę.

Autor: Grzegorz Wawoczny, redakcja@naszraciborz.pl

Bądź na bieżąco z nowymi wiadomościami. Obserwuj portal naszraciborz.pl w Google News.

Reklama
Reklama
Reklama
Reklama

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Autor: Gość (Aby podpisać komentarz swoim nickiem musisz się zalogować)
Portal naszraciborz.pl przeciwstawia się niestosownym, nasyconym nienawiścią komentarzom,
niezależnie od wyrażanych poglądów. Jeśli widzisz komentarz, który jest hejtem – wyślij nam zgłoszenie.
Pozostało (1000) znaków do wykorzystania
Aby potwierdzić, że jesteś człowiekiem kliknij: kieliszek
Reklama
Reklama

Najczęściej czytane artykuły

Reklama
Aktualności19 maja 202214:25

Tak za życia wyglądała Dżed-Amonet-ius-anch - Egipcjanka z raciborskiego Muzeum

Tak za życia wyglądała Dżed-Amonet-ius-anch - Egipcjanka z raciborskiego Muzeum - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
1
Racibórz:

W raciborskim Muzeum trwa jedna z ciekawszych konferencji poświęcona mumii egipskiej z raciborskiego Muzeum. Prezentowane są najnowsze badania, a także rekonstrukcja twarzy kobiety. Wydarzenie jest transmitowane live.

red., fot. Muzeum w Raciborzu
Reklama
Reklama
Reklama
Aktualności19 maja 202213:22

Festyn ekologiczny na raciborskim Rynku [FOTO i WIDEO]

Festyn ekologiczny na raciborskim Rynku [FOTO i WIDEO] - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Racibórz:

Tematem przewodnim festynu była ochrona flory i fauny. Całemu wydarzeniu towarzyszył event organizowany przez firmę z Łodzi "Świat Przygód" Grzegorz Boryca. Na scenie wystąpiły dzieci z raciborskich placówek oświatowych, a także wychowankowie Stowarzyszenia Kultury Ziemi Raciborskiej „Źródło”.

fot. Katarzyna Kubik
Reklama
Reklama
Aktualności19 maja 202209:27

Zbliża się zmiana nadawania bezpłatnej naziemnej telewizji cyfrowej na Śląsku

Zbliża się zmiana nadawania bezpłatnej naziemnej telewizji cyfrowej na Śląsku - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
2
Region:

Już 23 maja nastąpi kolejny etap zmian nadawania bezpłatnej naziemnej telewizji cyfrowej w Polsce, tym razem dotyczący województwa śląskiego.

red.
Reklama
Aktualności20 maja 202209:45

Służby METEO ostrzegają. Możliwe burze z gradem

Służby METEO ostrzegają. Możliwe burze z gradem - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
IMGW-PIB Biuro Prognoz Meteorologicznych w Krakowie, fot. arch. portalu/Jan Ptak
Aktualności19 maja 202208:56

GDDKiA. Przygotowujemy kolejne inwestycje poprawiające bezpieczeństwo na DK45 w Raciborzu

GDDKiA. Przygotowujemy kolejne inwestycje poprawiające bezpieczeństwo na DK45 w Raciborzu - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
5
Racibórz:

- Podpisaliśmy umowę na wykonanie dokumentacji projektowej dla budowy sygnalizacji świetlnej na skrzyżowaniu DK45 z drogą wojewódzką nr 416 w Raciborzu (przy mleczarni). Wykonawcą zadania jest firma DMK Inżynieria z Rybnika, a wartość umowy wynosi o wartości 366 250,95 zł - informuje katowicki oddział Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad.

red.
Aktualności19 maja 202220:26

Pokazano jak wyglądała Egipcjanka z raciborskiego Muzeum. Była piękna jak Nefretete

Pokazano jak wyglądała Egipcjanka z raciborskiego Muzeum. Była piękna jak Nefretete - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Racibórz:

- Badania naukowe mumii egipskich na przykładzie Dżed-Amonet-Ius-Anch z zbiorów Muzeum w Raciborzu – konferencja pod tytułem odbyła się w dawnym kościele pw. św. Ducha. Poznaliśmy wreszcie oblicze Egipcjanki, której zmumifikowane zwłoki od II poł. XIX w. znajduje się w naszym mieście.

Grzegorz Wawoczny
Reklama
Reklama
Aktualności20 maja 202216:13

Uroczyste ślubowanie patronackich klas Straży Granicznej w Raciborzu [FOTO i WIDEO]

Uroczyste ślubowanie patronackich klas Straży Granicznej w Raciborzu [FOTO i WIDEO] - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Racibórz:

Uczniowie dwóch klas pierwszych o profilu Straży Granicznej z Zespołu Szkół Ogólnokształcących Mistrzostwa Sportowego w Raciborzu wzięli dziś udział w uroczystym ślubowaniu. Wczoraj z kolei ZSOMS zorganizowało w sądzie konferencję pt. Bezpieczeństwo w teorii i praktyce, a w dziś jej murach otwarto Laboratorium Dziecka, a na finał zorganizowano piknik wojskowy.

SOSG Racibórz, ZSOMS/Barbara Skoczewska
Aktualności20 maja 202220:55

Pożar kościoła w Pietraszynie. Cztery osoby ranne [FOTO i WIDEO z ĆWICZEŃ]

Pożar kościoła w Pietraszynie. Cztery osoby ranne [FOTO i WIDEO z ĆWICZEŃ] - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Krzanowice:

Pożar butli propan-butan w kościele w Pietraszynie, a do tego cztery osoby ranne i konieczność rozwinięcia linii na długości około 800 metrów od rzeczki Biała Woda - taki był scenariusz dzisiejszych działań w ramach ćwiczeń gminnych OSP w gminie Krzanowice.

red.
Reklama
Aktualności20 maja 202209:22

Raport 998. Nieostrożność przyczyną pożaru w Krzanowicach

Raport 998. Nieostrożność przyczyną pożaru w Krzanowicach - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
red., fot. FB/OSP KSRG Krzanowice
Aktualności19 maja 202209:14

Obwodnica i okolice. Tak zagospodarowano teren wokół nowej drogi

Obwodnica i okolice. Tak zagospodarowano teren wokół nowej drogi - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
3
Racibórz:

Sezon rowerowych i pieszych wędrówek już w pełni. Na zdjęciach pokazujemy rejon otwartej w marcu wschodniej obwodnicy Raciborza, m.in. nowego mostu na starej Odrze pomiędzy Ostrogiem a Miedonią oraz wiaduktu kolejowego na końcu ul. Nad Koleją.

fot. Jan Ptak
Kultura i edukacja19 maja 202221:01

Koncert jubileuszowy na 20-lecie raciborskiej PWSZ

Koncert jubileuszowy na 20-lecie raciborskiej PWSZ - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Racibórz:

Zaproszenie rektora dr. Pawła Strózika przyjęła liczna grupa wykładowców oraz przyjaciół uczelni. W tym roku mija dwadzieścia lat od chwili, gdy Racibórz stał się miastem akademickim.

fot. Katarzyna Kubik
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Sport20 maja 202206:07

Weekendowy Niezbędnik Kibica

Weekendowy Niezbędnik Kibica - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
(greh), fot. arch. portalu
Reklama
Aktualności19 maja 202222:39

Wielka Czantoria i fotograficzna ciekawostka spod Raciborza

Wielka Czantoria i fotograficzna ciekawostka spod Raciborza - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Racibórz:

Andrzej Czogała, który na naszym portalu prezentował już unikalne panoramy Raciborza, tym razem prezentuje zdjęcia wykonane obok wieży ciśnień w Strzybniku.

fot. Andrzej Czogała
Aktualności19 maja 202208:33

Posłanka Lenartowicz poparła prezydencki projekt ustawy w sprawie Narodowego Dnia Powstań Śląskich

Posłanka Lenartowicz poparła prezydencki projekt ustawy w sprawie Narodowego Dnia Powstań Śląskich - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
14
Racibórz:

- Uczcijmy Dzień Powstań Śląskich jako wspólne Święto wszystkich Ślązaków - przekonuje parlamentarzystka z PO, rodem z podraciborskich Krzanowic.

materiał nadesłany/Gabriela Lenartowicz
Reklama

Partnerzy portalu

Fundusz Górnośląski
Dentica 24
ostrog.net
Szpital Rejonowy w Raciborzu
Spółdzielnia Mieszkaniowa
Ochrona Partner Security
PGL DOM Sp. z o.o.
PWSZ w Raciborzu
Zajazd Biskupi
Kampka
Nasz Racibórz - Nasza ekologia
Materiały RTK
Nieruchomości powiatu raciborskiego
Nasze Nieruchomości
Fototapeta.shop sklep z tapetami i fototapetami na zamówienie
Aktualności19 maja 202208:30

Na zamku wióry lecą. Panowie rzeźbią księżniczki [FOTO]

Na zamku wióry lecą. Panowie rzeźbią księżniczki [FOTO] - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Racibórz:

W środowe przedpołudnie 18 maja 2022 r. na dziedzińcu Zamku Piastowskiego w Raciborzu ruszył II plener rzeźbiarski pt. „Opolsko-raciborskie księżniczki z rodu Piastów”. Patronat honorowy nad wydarzeniem objął Starosta Raciborski - Grzegorz Swoboda. Zapraszamy do obejrzenia fotoreportażu.

Zamek Piastowski w Raciborzu
Reklama
Aktualności20 maja 202222:10

Tłumy na nocnym zwiedzaniu sądu przy Wojska Polskiego [FOTO i WIDEO]

Tłumy na nocnym zwiedzaniu sądu przy Wojska Polskiego [FOTO i WIDEO] - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Racibórz:

Majestatyczny gmach dawnego sądu krajowego, pięknie odnowiony w ostatnich latach przez resort sprawiedliwości, wciąż cieszy się dużym zainteresowaniem zwiedzających. O 18.00, kiedy ruszyła sądowa noc muzeów, na Wojska Polskiego stawiły się tłumy. To jednocześnie pierwsza tak noc raciborskiej Temidy.

red., fot. Jan Ptak
Aktualności20 maja 202216:43

Małe i duże Koziołka Matołka podróże

Małe i duże Koziołka Matołka podróże - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Racibórz:

Przedszkole nr 17 im. Koziołka Matołka w Raciborzu Markowicach zorganizowało konkurs międzyprzedszkolny pt. Podróże małe i duże Koziołka Matołka.

red.
Reklama
Reklama

Najnowsze wydania gazety

Nasz Racibórz 13.05.2022
17 maja 202211:53

Nasz Racibórz 13.05.2022

Nasz Racibórz 06.05.2022
17 maja 202211:52

Nasz Racibórz 06.05.2022

Nasz Racibórz 22.04.2022
23 kwietnia 202210:50

Nasz Racibórz 22.04.2022

Zobacz wszystkie
© 2022 Studio Margomedia Sp. z o.o.