Reklama

Najnowsze wiadomości

Styl życia30 marca 202220:36

Tak będzie ze wszystkimi! Sowieckie zbrodnie w Raciborzu 1945 r.

Tak będzie ze wszystkimi! Sowieckie zbrodnie w Raciborzu 1945 r. - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Reklama
Racibórz:

- Tak będzie z każdym, kto wkroczy do naszej sowieckiej ojczyzny – namalowane na ścianie ostrzeżenie odczytały polskie władze, kiedy w czerwcu 1945 r. przejęły z rąk Rosjan rozkradzioną i zdewastowaną fabrykę Siemens Plania Werke Ratibor. Na zdj. zniszczone dawne zakłady Siemens Plania Werke, po wojnie ZEW na wysokości ul. Szkolnej. Widoczna na zdjęciu kapliczka istnieje do dziś.

W 1945 r. Racibórz przeżył to, co teraz dzieje się w ukraińskim Mariupolu. Komunistyczna polska propaganda budowała i pielęgnowała mit bohaterskiego wyzwolenia miasta przez Sowietów, a miejscowi działacze PZPR, w latach 90. już jako SLD, składali kwiaty pod pomnikiem na cmentarzu żołnierzy sowieckich w dawnym parku Domsa. Przez ponad czterdzieści lat nie wspominano o grabieżach i zbrodniach. Po 1989 r. temat zagościł w lokalnej literaturze.

W 1944 roku nazwa Ратибор (pol. Racibórz, niem. Ratibor) wielokrotnie wybrzmiewała w ponurych komnatach Kremla. Stalin miał kilka powodów, by zwrócić uwagę na górnośląskie miasto, wówczas w granicach III Rzeszy.

Obok Breslau (Wrocław), Oppeln (Opole) czy Glogau (Głogów) miało być podniesione do rangi twierdzy (Festung Ratibor), broniącej dostępu do Bramy Morawskiej i zagłębia ostrawskiego.

W rozsianych po Raciborzu i okolicach składach, m.in. w synagodze przy Szewskiej czy dawnej cygarowni w Pawłowie, Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR) zgromadził tony archiwaliów i książek zrabowanych na terenie ZSRR. Niemcy zwieźli nad górną Odrę kompletne archiwum partyjne z rejonu smoleńskiego (1500 metrów bieżących akt zajmujących pięć wagonów towarowych), archiwalia z Dniepropietrowska oraz z Kijowa, dotyczące prób powołania niezależnego państwa ukraińskiego (1917-1923). Do tego książki z carskich pałaców na przedmieściach ówczesnego Leningradu (Petersburga). Lista obrabowanych miejsc, na terenie Rosji Sowieckiej i na zachodzie Europy jest znacznie dłuższa.

Składnica zrabowanych przez Niemców książek w Raciborzu, fot. Yad Vashem

yad

Zlokalizowane w klasztorze franciszkańskim na Płoni centrum ERR prowadziło badania nad komunizmem, wolnomularstwem i tzw. kwestią żydowską, fot. Yad Vashem

stab

W zwiezionych do Raciborza zbiorach zachodnich, głównie z Francji, znajdowała się biblioteka Borysa Lifszyca (Boris Souvarine, 1895-1984), francuskiego dziennikarza o żydowskich korzeniach, historyka ZSRR i eseisty pochodzenia ukraińskiego, zarazem komunisty, jednego z pierwszych wielkich krytyków stalinizmu. Spod jego pióra wyszła drukowana do dziś biografia Józefa Stalina (1935). Lifszyc uważał go za zdrajcę. - Bolszewicka Rosja to kraj absolutnego kłamstwa – pisał.

Z końcem 1944 roku Niemcy szykowali się do ewakuacji około dwóch milionów książek zwiezionych do Raciborza. Sowieci doskonale o tym wiedzieli, podobnie jak o cennym wyposażeniu raciborskich fabryk, przede wszystkim wspomnianego zakładu spółki Siemens Plania Werke (po wojnie ZEW), włączonej do niemieckiego programu budowy bomby atomowej.

Raciborskie zakłady Hegenscheidta od sierpnia 1940 roku, na mocy zarządzenia Oberkommando der Wehrmacht (OKW) feldmarszałka Wilhelma Keitla, weszły do U-Boots-Programm, produkując części do silników okrętowych typu Diesel F 46. Fabryka i odlewnia w Kuźni Raciborskiej powiązane były natomiast z produkcją dla Luftwaffe Hermanna Göringa. Dostarczały podzespoły do silników samolotowych.

Sowieci mieli nadzieję zająć Racibórz na przełomie stycznia/lutego 1945 r., w ramach operacji wiślańsko-odrzańskiej. Armia Czerwona zajęła wówczas prawobrzeżne obszary powiatu raciborskiego, zdobyła lewobrzeżne przyczółki, ale nie zdołała zdobyć dobrze bronionego Raciborza. Stało się to dopiero 31 marca podczas operacji opolskiej. Niemcy nie bronili już wtedy miasta. Wycofali się na pozycje na linii Cyny (Psiny), broniąc dostępu do zagłębia ostrawskiego.

Dyplom z okazji zdobycia m. Raciborza

ussr_1945_thanksgiven_document_stalin_tank_capture_ratibor_racibrz_pol_3

Od 31 marca do 8 maja 1945 r. niepodzielną władzę w mieście sprawował komendant radziecki. Jego siedzibą był poniemiecki urząd ds. prehistorii Górnego Śląska (zajmujący część budynku zakładu dla głuchych Landesamt für Vorgeschichte Oberschlesiens) przy obecnej ul. Wojska Polskiego, po wojnie generalissimusa Józefa Stalina.

Jako „trofiejnyj gorod” (miasto zdobyczne) III Rzeszy, Racibórz stał się areną grabieży i dewastacji. Świadkami byli nieliczni, pozostali mieszkańcy oraz członkowie polskich grup operacyjnych przygotowujących się do przejęcia władzy w mieście. Celem sowieckiej soldateski było wyposażenie mieszkań i domów, głównie zegarki i alkohol. Zorganizowane wywózki dotyczyły wyposażenia fabryk, dzieł sztuki (łupem padła słynna monstrancja z Raciborza), zboża i zwierząt hodowlanych. Dochodziło do licznych gwałtów i zbrodni na ludności cywilnej. Najgłośniejszy był mord na Płoni, gdzie w piwnicy istniejącej do dziś kamienicy przy ul. Rybnickiej rozstrzelano grupę mieszkańców Płoni.

Sowieci na Rynku w Raciborzu, kwiecień 1945

19452

Istniejący do dziś budynek przy ul. Rybnickiej, gdzie w 1945 r. Sowieci dokonali zbiorowej egzekucji, ofiary spoczęły na cmentarzu przy ul. Adamczyka, źródło fot. Racibórz wczoraj i dziś/FB, dn. edycja 4.04.2020/Magdalena Maria Paluch

rybnicka

- Wielu pijanych Rosjan gwałciło kobiety w obecności dzieci. Były to różne sceny, które potem dzieci w szkole omawiały i na swój dziecinny sposób komentowały. Zdarzało się, że niektórzy starsi chłopcy próbowali sceny te naśladować. Wojna spowodowała nie tylko spustoszenia materialne, ale i psychiczne – wspomina nieżyjący już Henryk Swoboda, naoczny świadek tamtych wydarzeń.

W styczniu 1945 r. ofiarami rosyjskich żołnierzy były siostry Erna i Uszula Wieczorek z Kuźni Raciborskiej. - Zostały kilkakrotnie zgwałcone przez radzieckich żołnierzy, a potem bestialsko zamordowane. Miało to miejsce 30 stycznia 1945 r. Wieść o tej strasznej zbrodni szybko rozniosła się po całej wiosce. Ojciec tych dziewczyn, Paul Wieczorek, zawiózł na wózku zwłoki swych córek na cmentarz i tam je pochował. Świadkiem tego była Urschula Prokop, która widziała jak wiózł on ten ciężki wózek, pochylony, smutny, bez niczyjej pomocy. Paul Wieczorek nie wrócił już z cmentarza do domu i do dnia dzisiejszego nie wiadomo, co się z nim stało – wspomina Róża Choroba z domu Mazur w szkicu pt. Moje przeżycia z końca wojny 1945 r., publikowanego w monografii Kuźni Raciborskiej.

Zachowane w archiwach raporty sytuacyjne polskich grup operacyjnych w Raciborzu i powiecie pełne są – ostrożnych w tonie – doniesień o sowieckich dwastacjach, grabieżach i zaganianiu miejscowej ludności do pracy. Podszyte bezsilnością skargi nie milkną już po utworzeniu polskich ośrodków władzy. Przewijają się w dokumentach do 1946 r.

2 sierpnia 1945 r. zarząd gminy w Krawarzu Polskim (Krowiarki), alarmował Starostwo, że „Rosjanie ponownie zajęli tamtejszy zamek, niszczą i kradną wszystko, co jeszcze w nim zostało”. 26 lipca 1945 r. starosta w poufnym piśmie do Urzędu Gminnego w Rudniku poleca, by obserwować Rosjan chcących – jak wynikało z jego informacji – zdemontować i wywieźć maszyny i urządzenia z gorzelni w majątku Rudnik. Rosjanie kradli zwierzęta hodowlane, latem pod osłoną nocy kosili i zabierali zboże z pól. 12 grudnia 1945 r. leśniczy z Kuźni Raciborskiej skarżył staroście, że Rosjanie pilnujący składów amunicji w lasach rudzkich strzelają do zwierzyny z broni maszynowej, co może spowodować jej całkowite wybicie.

Działania Sowietów były reakcją na zbrodnie, jakich dopuścili się na terenie ZSRR Niemcy, oraz poniesione straty wojenne. Niszczono jednak miasta, które miały przypaść Polsce. Racibórz jest jednym z przykładów.

- Były zimne wówczas pierwsze dni kwietnia. Kiedy wychodziliśmy jeszcze nie padało. Na górce przed Miedonią przez kolumnę przebiegł szmer. Jak na komendę wszyscy się odwrócili. Miasto płonęło. Najpierw śródmieście, potem ogień przesuwał się promieniście coraz dalej. Spłonął też i nasz dom. Zostaliśmy wyzwoleni. Dosłownie z wszystkiego. Zostało nam to, co mieliśmy na sobie – tak celowe podpalenie miasta przez Rosjan wspomina Henryk Swoboda. – Kamienice podpalane celowo od piwnic, płonęły doszczętnie całymi kwartałami ulic – opisywał świadek Herbert Hupka.

Podpaleniu – wedle pobieżnych szacunków – miał ulec około 80 proc. zabudowy śródmieścia. Zachowano obiekty przydatne dla komunistycznej dyktatury (sądy, więzienie, koszary) oraz zlokalizowaną blisko nich zabudowę.

Zachowała się seria zdjęć raciborskiej fabryki spółki Siemens Plania Werke, po wojnie ZEW-u. Widoczny jest na nich Arkadiusz Bożek, od sierpnia 1945 r. II wicewojewoda śląsko-dąbrowski, znany działacz polski z podraciborskich Markowic. Sowieci przekazali zakład władzom polskim niecałe dwa miesiące wcześniej, 24 czerwca. – Rozmiarów zniszczeń wojennych w Planiawerke nie są w stanie odzwierciedlić żadne statystyki liczbowe mimo że określa się je nawet w granicach 50-60 proc. w zakresie budynków i do 100 proc. w zakresie maszyn i urządzeń – pisał w 1988 r. Seweryn Molenda (Zakłady Elektrod Węglowych im. 1 Maja). – Właściwie to w chwili przejęcia fabryka nie istniała – wspominał cytowany przez Molendę Henryk Szewczyk. Dość precyzyjne raporty nie wzmiankują jednak przyczyn tak dużych zniszczeń.

Odpowiedzi udziela archiwalne zdjęcie poniżej, ZEW maj 1946 (?), zbiory wyd. WAW

foto027

Urządzenia, w tym kluczowe dla działania fabryki prasy, wywieziono do ZSRR. Miano je odnaleźć na terenie jednej ze stacji kolejowych. Po uzyskaniu zgody Sowietów, przywieziono je z powrotem do Raciborza i zamontowano w halach. Część mniejszych urządzeń ukryli pracownicy i zwrócili w chwili przejęcia zakładu przez Polaków. Zakład uroczyście uruchomiono 29 maja 1946 roku. 15 maja wyprodukowano pierwszą po wojnie elektrodę.

Autor: Grzegorz Wawoczny, redakcja@naszraciborz.pl

Bądź na bieżąco z nowymi wiadomościami. Obserwuj portal naszraciborz.pl w Google News.

Reklama
Reklama
Reklama
Reklama

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Autor: Gość (Aby podpisać komentarz swoim nickiem musisz się zalogować)
Portal naszraciborz.pl przeciwstawia się niestosownym, nasyconym nienawiścią komentarzom,
niezależnie od wyrażanych poglądów. Jeśli widzisz komentarz, który jest hejtem – wyślij nam zgłoszenie.
Pozostało (1000) znaków do wykorzystania
Aby potwierdzić, że jesteś człowiekiem kliknij: jabłko
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Aktualności30 września 202210:27

Co? Gdzie? Kiedy? Nawigator weekendowy

Co? Gdzie? Kiedy? Nawigator weekendowy - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
4
red., fot. arch. portalu
Reklama
Aktualności2 października 202209:15

Tauron podpowiada jak o 30 proc. zmniejszyć zużycie energii

Tauron podpowiada jak o 30 proc. zmniejszyć zużycie energii - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
mat. prasowe Tauron, fot. pixabay.com/ColiN00B
Aktualności1 października 202219:34

Raciborski Hubertus. Parada i gonitwa [FOTO i WIDEO]

Raciborski Hubertus. Parada i gonitwa [FOTO i WIDEO] - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Racibórz:

Drugi z trzech Hubertusów w powiecie raciborskim odbył się dziś w Raciborzu. Organizatorem była Huzarska Dolina Ludwika Gorczycy.

Jan Ptak
Reklama
Reklama
Aktualności2 października 202213:13

Zmarł ks. Ernst Krzyżok z Raciborza-Miedoni

Zmarł ks. Ernst Krzyżok z Raciborza-Miedoni - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
red., źródło zdjęcia: der-farang.com
Reklama
Aktualności30 września 202211:23

Zbadano szczątki Łokietka. Król po matce miał raciborskie korzenie

Zbadano szczątki Łokietka. Król po matce miał raciborskie korzenie - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
onet.pl, fot. Projekt badań nieinwazyjnych pochówku Władysława Łokietka
Kultura i edukacja1 października 202221:31

XI Gala Skazy. Święto tańca w RCK [FOTO i WIDEO]

XI Gala Skazy. Święto tańca w RCK [FOTO i WIDEO] - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
fot./wideo K. Kubik, wideo M. Waw
Reklama
Reklama
Reklama
Aktualności1 października 202215:46

Motorowe pożegnanie sezonu w Zabełkowie [FOTO i WIDEO]

Motorowe pożegnanie sezonu w Zabełkowie [FOTO i WIDEO] - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Krzyżanowice:

Ford T rocznik 1913 z muzeum Forda w Będzinie był dziś ozdobą zlotu pojazdów zabytkowych w Zabełkowie. Wydarzenie zakończyło sezon na pograniczu.

red.
Aktualności30 września 202210:10

Koncerty, spektakle, wystawy, zawody - październik w Raciborzu [KALENDARIUM]

Koncerty, spektakle, wystawy, zawody - październik w Raciborzu [KALENDARIUM] - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Racibórz:

40-lecie Universe, Andrzej Sikorowski z córką, Wiatraki, ostrawscy filharmonicy, spektakl Goło i wesoło - to tylko niektóre atrakcje w październikowym kalendarium.

Grzegorz Wawoczny
Reklama
Reklama
Sport2 października 202217:04

Sportowe podsumowanie weekendu

Sportowe podsumowanie weekendu - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Racibórz:

W trakcie mijającego weekendu nie brakowało sportowych emocji. Postarali się o nie piłkarze, koszykarki oraz siatkarze występujący w RLPS. Sprawdź, jak poradziła sobie drużyna, której kibicujesz.

(greh)
Aktualności30 września 202211:39

Konkurs Wiedzy o Ruchu Drogowym - znamy najlepszych

Konkurs Wiedzy o Ruchu Drogowym - znamy najlepszych - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Biblioteka Racibórz
Reklama
Aktualności1 października 202208:16

Dzień Seniora: Promyk słońca w Domu św. Notburgi

Dzień Seniora: Promyk słońca w Domu św. Notburgi - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
materiał nadesłany
Aktualności30 września 202213:41

Drezno, Wiedeń, Brno, Nikiszowiec a może Gdańsk? – zobacz najpiękniejsze Jarmarki Świąteczne!

Drezno, Wiedeń, Brno, Nikiszowiec a może Gdańsk? – zobacz najpiękniejsze Jarmarki Świąteczne! - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Racibórz:

Wiedeń to absolutna klasyka jarmarków bożonarodzeniowych. Nikiszowiec jest za to bliżej i chwali się ciekawymi atrakcjami kulturalnymi i kulinarnymi. Brno jest stolicą regionu morawskiego. Drezno czaruje pięknem architektury, smakiem Christstollen i… ma najlepsze grzańce! Gdańsk cieszy się najpiękniejszym z jarmarków w Polsce, a jego największym atutem jest położenie nad morzem. 

materiał partnerski
Reklama
Reklama
Aktualności30 września 202211:48

Czwartkowe spotkania w Muzeum coraz popularniejsze

Czwartkowe spotkania w Muzeum coraz popularniejsze - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
fot. Marek Krakowski/Muzeum w Raciborzu
Sport30 września 202206:51

Weekendowy Niezbędnik Kibica

Weekendowy Niezbędnik Kibica - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
(greh)
Reklama
Styl życia2 października 202217:11

Dzieje raciborskiego dworca oraz powiatu według źródeł pruskich

Dzieje raciborskiego dworca oraz powiatu według źródeł pruskich - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Racibórz:

Pasjonatów historii ziemi raciborskiej z pewnością zaciekawią nowe teksty, przygotowane przez uznanych badaczy - Pawła Newerlę oraz Christopha Sottora.

red.
Sport1 października 202221:32

Ruch rozbił rezerwy Krzanowic [FOTO]

Ruch rozbił rezerwy Krzanowic [FOTO] - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
fot.Katarzyna Kubik
Sport1 października 202221:33

B klasa. Dwa oblicza beniaminka z Wojnowic [FOTO]

B klasa. Dwa oblicza beniaminka z Wojnowic [FOTO] - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
fot.Katarzyna Kubik
Reklama

Partnerzy portalu

Dentica 24
ostrog.net
Szpital Rejonowy w Raciborzu
Spółdzielnia Mieszkaniowa
Ochrona Partner Security
PGL DOM Sp. z o.o.
PWSZ w Raciborzu
Zajazd Biskupi
Kampka
Nasz Racibórz - Nasza ekologia
Materiały RTK
Nieruchomości powiatu raciborskiego
Nasze Nieruchomości
Fototapeta.shop sklep z tapetami i fototapetami na zamówienie
Aktualności1 października 202215:48

Memoriał szachowy im. Alfreda Chrobaka [FOTO i WIDEO]

Memoriał szachowy im. Alfreda Chrobaka [FOTO i WIDEO] - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
Racibórz:

Powiatowe Centrum Sportu gości dziś blisko stu szachistów – uczestników III Międzynarodowego Memoriału Szachowego im. Alfreda Chrobaka – OPEN.

red.
Sport1 października 202214:43

W Chałupkach zagrają dla Mikołaja Kubali

W Chałupkach zagrają dla Mikołaja Kubali - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
0
opr. (greh)
Reklama
Aktualności1 października 202220:07

Świętowano 10-lecie partnerstwa Powiatu Raciborskiego z Powiatem Elbe-Elster

Świętowano 10-lecie partnerstwa Powiatu Raciborskiego z Powiatem Elbe-Elster - Serwis informacyjny z Raciborza - naszraciborz.pl
4
Powiat:

Powiat (Landkreis) Elbe-Elster leży w niemieckim kraju związkowym Brandenburgia, a jego stolicą jest Herzberg (Elster). Od dekady rozwija się partnerstwo z Raciborszczyzną.

fot. SP
Reklama
Reklama

Najnowsze wydania gazety

Nasz Racibórz 23.09.2022
28 września 202218:48

Nasz Racibórz 23.09.2022

Nasz Racibórz 16.09.2022
16 września 202220:21

Nasz Racibórz 16.09.2022

Nasz Racibórz 09.09.2022
16 września 202220:20

Nasz Racibórz 09.09.2022

Nasz Racibórz 02.09.2022
7 września 202213:56

Nasz Racibórz 02.09.2022

Zobacz wszystkie
© 2022 Studio Margomedia Sp. z o.o.