Gmach PWSZ przy Słowackiego ma już 60 lat!

Po odłączeniu części Górnego Śląska i przyłączenia tych ziem do Rzeczypospolitej, co było wynikiem plebiscytu z 1921 roku, Polacy mieszkający w niemieckiej części Górnego Śląska przywiązywali wielką wagę do oświaty. Na terenie powiatu raciborskiego powołano kilka polskich szkół mniejszościowych. Młodzież męska mogła uczęszczać do polskiego gimnazjum w Bytomiu, otwartego w listopadzie 1932 roku, którego dyrektorem mianowano dr Nechay de Felseis. Gimnazjum działało do września 1939 roku. Brak było natomiast szkoły średniej dla dziewcząt. Powstał zamysł uruchomienia żeńskiego liceum i to w Raciborzu. Inicjatywa wyszła od Związku Polaków i Związku Polskich Towarzystw Szkolnych w Niemczech. Bank Słowiański w Berlinie wykupił działkę, został inwestorem i zlecił opracowanie projektu budowlanego. Władze Raciborza odrzuciły projekt z uwagą, że wytypowana działka jest za mała i nie nadaje się pod budowę. Rejencja opolska zaproponowała zbudowanie liceum żeńskiego w Bytomiu, wskazując, że tam istnieje już polskie gimnazjum męskie. Inicjatorzy przedsięwzięcia chcieli jednak, aby w Raciborzu powstał polski ośrodek nauczania dla dziewcząt. Kupiono kolejną parcelę i opracowano nowy projekt. Jednak i tego nie zatwierdzono, bo tym razem doszukano się nieprawidłowości w umowie kupna.

W 1935 roku wykupiono działkę na rogu ulicy Słowackiego i Matejki. Opracowano plan trzykondygnacyjnego, długiego budynku szkolnego, sali gimnastycznej a także trzypiętrowego internatu. Ten projekt zatwierdziły zarówno władze miejskie, jak i rejencja opolska. W październiku 1935 roku rozpoczęto wykopy, a w listopadzie przystąpiono do kładzenia fundamentów. 9 listopada 1935 roku władze zakazały dalszych prac pod zarzutem naruszenia przepisów prawa budowlanego. Po pewnym czasie zezwolono na ponowne podjęcie robót, ale wkrótce znowu je wstrzymano. Taka sytuacja powtórzyła się jeszcze dwukrotnie. Działania władz niemieckich, podejmowane po 1935 roku, niewątpliwie były spowodowane względami politycznymi. Wreszcie w 1939 roku zrezygnowano z możliwości dalszego kontynuowania budowy.

11 września 1949 roku wznowiono przedwojenną budowę. Po niespełna pięciu latach, 22 lipca 1954 roku, dokonano uroczystego otwarcia nowego gmachu, który nazwano Pomnikiem Pokoju. Powstało Studium Nauczycielskie, którego organizację powierzono dyrektorowi Państwowego Liceum Pedagogicznego, Józefowi Gruszce, późniejszemu opolskiemu kuratorowi oświaty. Kierownictwo utworzonego jednocześnie Zaocznego Studium Nauczycielskiego objął znany raciborski pedagog i społecznik, Władysław Przybysławski. Początkowo uruchomiono dwa kierunki studiów – biologię z geografią oraz wychowanie fizyczne ze śpiewem. W późniejszych latach doszły dalsze kierunki, takie jak: filologia polska, historia, geografia i nauczanie początkowe. Zadbano także o stworzenie odpowiednich warunków studentom. Przy ulicy Opawskiej, w budynku naprzeciw Liceum Pedagogicznego, urządzono dom studenta. Później powstał jeszcze drugi dom przy ulicy Klasztornej, w budynku dzisiaj zajmowanym przez Starostwo Powiatowe.

Państwowe Liceum Pedagogiczne ulokowano w budynku Pomnika Pokoju od strony ulicy Słowackiego. Z czasem jednak Studium Nauczycielskie uzyskało pomieszczenia po liceum. Jednocześnie powołano własną szkołę ćwiczeń - Szkołę Podstawowa nr 12, którą umieszczono w gmachu przy ulicy Słowackiego. Drugą szkołę ćwiczeń uruchomiono w 1963 roku w Szkole Podstawowej nr 11, powstałej przy ulicy Opawskiej. Wspomniano już, że w latach 1971–1973 w budynku tym ulokowano II LO, a to w związku z kapitalnym remontem gmachu przy ówczesnej ulicy Dworskiej. Na mocy decyzji władz ministerialnych zlikwidowano Studium Nauczycielskie, a 1 października 1973 roku w to miejsce powołano Centrum Doskonalenia Nauczycieli jako jednostkę terenową warszawskiego Instytutu Kształcenia Nauczycieli. Nie było to najlepsze rozwiązanie. Gmach był wykorzystany zaledwie w jednej trzeciej. Nasuwa się jednak pytanie, dlaczego studium nauczycielskie nie zostało przekształcone w uczelnię wyższą. Najwyraźniej ktoś stanął na przeszkodzie nobilitacji raciborskiej placówki.

Od 1975 roku, w wyniku umowy zawartej z ówczesną Wyższą Szkołą Wychowania Fizycznego w Katowicach, w budynku zlokalizowano wydział zamiejscowy dzisiejszej Akademii Wychowania Fizycznego. Po roku rozpoczęto naukę na studiach stacjonarnych wychowania fizycznego, które mogło rozpocząć ponad stu studentów. Raciborscy studenci po drugim roku studiów musieli kontynuować naukę w Katowicach. Władze katowickiej Akademii zadecydowały o likwidacji swojego Wydziału Wychowania Fizycznego w Raciborzu. Katowicka AWF wycofała się po zakończeniu roku akademickiego 1980/81. Powołano kolejną instytucję o nazwie Studium Wychowania Przedszkolnego, które po roku zostało ponownie przekształcone w Studium Nauczycielskie. Ponadto od 1981 roku w gmachu powstał zamiejscowy oddział ówczesnej Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Powstańców Śląskich w Opolu. Mimo szumnych porozumień, w wyniku których Racibórz już na stałe miał pozostać ośrodkiem akademickim, opolska WSP w 1985 roku zlikwidowała oddział zamiejscowy w Raciborzu. W 1992 roku utworzono Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych. Po roku, na bazie Studium Nauczycielskiego, powołano Kolegium Nauczycielskie kształcące w kierunku wychowania fizycznego i zdrowotnego. W istocie w tym czasie działały dwa Kolegia Nauczycielskie z odrębnymi dyrekcjami.

Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z 20 września 2001 roku, 1 lutego 2002 roku utworzono w Raciborzu Państwową Wyższą Szkołę Zawodową.

Paweł Newerla