100 lat temu część obecnego Raciborza wróciła do Polski

Brzezie jest częścią Raciborza od maja 1975 r. 4 lipca 1922 r. wieś przejęła z rąk niemieckich administracja polska. Racibórz (niem. Ratibor) pozostał w Niemczech.

W marcu 1921 r. odbył się plebiscyt. - W Brzeziu, łącznie z obszarem dworskim, było 1516 osób uprawnionych do głosowania. W tym były 242 osoby urodzone w Brzeziu, jednak tu niezamieszkałe (stanowiły 16 % wyborców). W głosowaniu uczestniczyły 1484 osoby. Frekwencja wyborcza była bardzo wysoka i wynosiła aż 98 %. Za Polską głosowało 738 osób (49,7 %), a 742 (50 %) za Niemcami. Za nieważne uznano 4 głosy. Mieszkańcy Brzezia byli więc niemal dokładnie podzieleni w swoich opcjach narodowościowych, z lekką przewagą zwolenników pozostawania w granicach Rzeszy Niemieckiej - pisze Paweł Newerla w Dziejach Raciborza i jego dzielnic (2008). Wyjąwszy obszar dworski, większość mieszkańców była za przyłączeniem do Polski.

- Brzezie włączono do powiatu rybnickiego. W konsekwencji takiego obrotu sprawy kilka rodzin wyprowadziło się i osiadło po niemieckiej stronie granicy, głównie w Raciborzu. W brzeskim kościele, do 15 lipca 1937 roku, kiedy to wygasła Konwencja Genewska o szczególnych przepisach dla mniejszości narodowych na Górnym Śląsku, były odprawiane msze niemieckie - dodaje P. Newerla.

Mieszkańcy w 1930 roku ufundowali pomnik poświęcony powstańcom śląskim. Płytę opatrzono napisem: Nieznanemu powstańcowi poległemu w obronie prastarej ziemi śląskiej i całości granic Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1918–1930. Pomnik znajdował się przy ul. Lubomskiej, na skwerze prowadzącym do stacji kolejowej.

Granica polsko-niemiecka znajdowała się na Dębiczu, a szlabany wzdłuż torów obecnej linii kolejowej Olza-Markowice (w 1925 r. dotarła do Brzezia, w 1949 r. przedłużono ją do Markowic). Do dziś pozostały budynki polskiej straży granicznej oraz niemieckiej, z komorą celną.

Więcej zdjęć oraz informacja o wizycie marszałka Piłsudskiego w Brzeziu znajdziecie [TUTAJ]

Po II wojnie światowej Brzezie włączono administracyjnie do gminy Pogrzebień i powiatu rybnickiego. Na wieś mówiło się stara Polska. Pamiątką tamtych czasów jest przynależność brzeskiej parafii do Archidiecezji Katowickiej, a lasu Widok do Nadleśnictwa Rybnik.

W centrum dzielnicy, przy szkole, znajduje się ufundowany w 1969 r. pomnik z tablicą pochodzących stąd ofiar niemieckich obozów koncentracyjnych z lat 1939-1945 r. oraz tablica wzmiankująca dwóch miejscowych policjantów - Wilhelma Rydygiela i Józefa Paka zamordowanych przez Sowietów w 1940 r. w Ostaszkowie. Na pomniku tym znajduje się tablica ze starego postumentu poświęconego powstańcom.

W 2023 r. Brzezie będzie świętować 800-lecie pierwszej wzmianki na swój temat.

Pod pomnikiem przy szkole złożono dziś jedną wiązankę kwiatów. Jak się dowiadujemy, o rocznicy pamiętał wiceminister sprawiedliwości Michał Woś.