Polenlagry - niemieckie obozy na Śląsku. Konferencja w Pogrzebieniu

Mija właśnie 80 lat od tamtych wydarzeń. To okazja, by wspomnieć historię, której karty wciąż czekają na odkrycie. Gościem konferencji byli dziś pełnomocnik wojewody Czesław Sobierajski oraz dyrektor katowickiego IPN, dr Andrzej Sznajder. List do uczestników przesłał premier Mateusz Morawiecki.

Wśród gości był Józefa Posch-Kotyrba. Urodziła się 22 lutego 1938 w Jaworznie. Ojciec był pracownikiem kopalni "Kościuszko", matka krawcową. W nocy z 11 na 12 sierpnia 1943 wraz z rodzeństwem i matką została aresztowana przez gestapo i uwięziona za działalność konspiracyjną ojca. W obozie śledczym w Mysłowicach jej matkę skierowano do obozu koncentracyjnego Auschwitz, a panią Posch-Kotyrbę do Polenlagru w Pogrzebieniu. Stamtąd trafiła kolejno do obozów w Kietrzu i w Potulicach (Ostjugendbewahrlager), gdzie przebywała aż do wyzwolenia w styczniu 1945. Po powrocie z obozu wychowywała się u dziadków w Jaworznie (rodzice zginęli podczas wojny - matka w Auschwitz, ojciec został rozstrzelany w nieznanym miejscu na Śląsku). Kontynuowała naukę, ukończyła Państwowy Zakład Wychowawczo Naukowy w Krzeszowicach, potem studia pedagogiczne w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie. Pracowała w szkole średniej w Jaworznie. Była wiceprezesem (obecnie jest członkiem) katowickiego oddziału Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych. Mieszka w Jaworznie (źródło). Jej opowieść poniżej na wideo.

Odbył się też pokaz filmu „Kinderlager Pogrzebin”. Film opowiada historię obozu dla wysiedlonych polskich rodzin i ich losów w czasach II wojny światowej. Głównymi bohaterkami są mieszkanki Śląska i Zagłębia: Halina Skalbmierska z d. Kasprzyk, Anna Szafraniec z d. Szczupider oraz Józefa Posch-Kotyrba, które jako małe dzieci zostały osadzone w obozie dla dzieci w podraciborskim Pogrzebieniu. Film skupia się właśnie na tym momencie historii obozu, kiedy to Niemcy przekwalifikowali go we wrześniu 1943 roku na Kinderlager, obóz dla dzieci. Nowe światło na dzieje Polenlagru Pogrzebin rzuciły odnalezione w zeszłym roku dokumenty, w tym listy transportowe wysiedlanych i aresztowanych Polaków. Były one schowane w domu, w którym mieszkał wówczas komendant obozu i zostały odnalezione przypadkowo w trakcie remontu.

Scenariusz napisali Krzysztof Korwin-Piotrowski, który również wyreżyserował obraz oraz Piotr Kuliś. Z ramienia IPN konsultantem historycznym był Beno Benczew. Film zrealizowała TVP 3 Katowice, a producentem był Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach i TVP S.A.

Polenlager 82 Pogrzebin to jeden z co najmniej kilkudziesięciu obozów utworzonych przez Niemców dla ludności Polskiej. Funkcjonowały one na Śląsku od czerwca 1942 do 1945 r. Polenlager w Pogrzebieniu przekształcono w obóz dla dzieci 11 września 1943 r. Osadzono w nim 220 dzieci do lat 16 oraz 12 niemowląt, które zostały odebrane rodzicom wysłanym do obozów koncentracyjnych. Kinderlager zlikwidowano w październiku 1943 r, przenosząc osadzonych do innych obozów. Do dziś nie znamy wszystkich ofiar oraz losów dzieci umieszczonych w niemieckich rodzinach.