Wystawa DROGI DO NIEPODLEGŁEJ 1905 – 1918 w raciborskim Muzeum

Na przełomie XIX i XX wieku na ziemiach polskich znajdujących się pod zaborami trzech mocarstw: Rosji, Austrii i Niemiec ukształtowały się trzy wielkie nurty polityczne: narodowy, socjalistyczny, oraz ludowy. Kontynuowały one tradycje niepodległościowe, postulowały dążenie do odzyskania przez Polskę niepodległości, aczkolwiek widziały różne drogi do osiągnięcia tego celu. Szczególne różnice występowały między obozem narodowym, postulującym działalność legalną o orientacji prorosyjskiej na gruncie solidarności narodów słowiańskich, a Polską Partią Socjalistyczną, kierującą główne ostrze swej walki przeciw caratowi.

Wystawa pokazuje skomplikowany i trudny proces odrodzenia wolnej i niepodległej Polski. Wartością dodatkowa ekspozycji są unikalne zdjęcia i dokumenty. Wystawa w dużym skrócie pokazuje najważniejsze wydarzenia poprzedzające nakreślenie nowych granic Polski:

– Rewolucja 1905-1907 r. na ziemiach polskich zaboru rosyjskiego, równoległa do wydarzeń rewolucyjnych w Rosji, stanowiła połączenie walki o niepodległość z dążeniami do przemian społecznych. W rezultacie w czerwcu 1908 r. we Lwowie powstaje tajna organizacja, Związek Walki Czynnej.
– Wkroczenie I Kompanii Kadrowej 6 sierpnia 1914 r. na teren zaboru rosyjskiego stało się symbolicznym początkiem walki Polaków o odzyskanie niepodległości
– W październiku 1914 r. z inicjatywy polskich ugrupowań prorosyjskich powstał w Warszawie Komitet Narodowy Polski.
– Obok Legionów, z inicjatywy Józefa Piłsudskiego powstała w Warszawie w sierpniu 1914 r. tajna, militarna Polska Organizacja Wojskowa.
– 15 sierpnia 1917 r. w Lozannie powstał nowy Komitet Narodowy Polski, wkrótce przeniesiony do Paryża. Złożony z polityków endeckich i Stronnictwa Polityki Realnej z Romanem Dmowskim na czele, został uznany przez państwa Ententy za oficjalnego reprezentanta Polski.
Po powrocie z internowania do Warszawy Józefa Piłsudskiego 10 XI 1918 r. nastąpiło rozbrajanie Niemców w stolicy.
– 11 listopada Rada Regencyjna przekazała Piłsudskiemu dowództwo nad Polską Siłą Zbrojną. W trzy dni później zarówno Rada Regencyjna, jak i rząd premiera Ignacego Daszyńskiego przekazali mu pełnię władzy. 16 listopada nowy przywódca zawiadomił rządy innych państw o powstaniu państwa polskiego.

– Traktat pokojowy podpisany na konferencji w Wersalu 28 VI 1919 r. ustalał nowy porządek polityczny w powojennej Europie. Sygnowany ze strony polskiej przez Ignacego Jana Paderewskiego i Romana Dmowskiego oficjalnie potwierdzał istnienie niepodległego państwa polskiego na arenie międzynarodowej. Przyznawał Polsce Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie, zadecydował o utworzeniu Wolnego Miasta Gdańska i rozwiązaniu problemu przynależności Górnego Śląska, Warmii i Mazur w drodze plebiscytów. Polskę czekała jeszcze długa walka o poszczególne granice, zakończona dopiero w 1921 r., po traktacie ryskim i III Powstaniu Śląskim. II Rzeczpospolita Polska stała się faktem.

Wystawa przygotowana przez Muzeum Niepodległości w Warszawie
Scenariusz wystawy: Jerzy Wągrodzki
Współpraca: Michał Cieślak, Artur Gruntman, Jarosław Jaskólski
Projekt plastyczny: Bohdan Wróblewski