Kontrole palenisk w Raciborzu na nowych zasadach. Strażnicy sprawdzą piece, opał i dokumenty

Nowa procedura kontroli palenisk w Raciborzu

14 października 2026 roku prezydent Raciborza Jacek Wojciechowicz wydał zarządzenie nr 1646/2026 w sprawie przeprowadzania kontroli palenisk w zakresie przestrzegania uchwały antysmogowej dla województwa śląskiego oraz zakazu spalania odpadów.

Dokument wprowadza szczegółową procedurę postępowania podczas kontroli prowadzonych na terenie miasta. Określa między innymi, kto może kontrolować nieruchomości, jakie uprawnienia mają kontrolujący, jakie obowiązki spoczywają na właścicielach i użytkownikach budynków oraz w jaki sposób dokumentowane będą stwierdzone nieprawidłowości.

Nowa regulacja obejmuje szerszy zakres zagadnień. Kontrolujący będą weryfikować zarówno przestrzeganie zakazu spalania odpadów, jak i wymagania dotyczące urządzeń grzewczych oraz paliw określone w uchwale antysmogowej.

Wszystko, co musisz wiedzieć o terminach wymiany kotłów - kliknij TUTAJ

Kto może przeprowadzić kontrolę?

Kontrole będą prowadzone w imieniu prezydenta miasta przez strażników Straży Miejskiej w Raciborzu oraz odpowiednio upoważnionych pracowników Urzędu Miasta Racibórz. Osoby te muszą posiadać imienne upoważnienia wydane przez prezydenta oraz legitymacje służbowe. Kontrolowany mieszkaniec ma prawo sprawdzić dokumenty potwierdzające uprawnienia osób podejmujących czynności.

Procedura przewiduje możliwość wejścia na teren nieruchomości, przeprowadzania badań i innych niezbędnych czynności kontrolnych, żądania informacji oraz okazania dokumentów związanych z przedmiotem kontroli.

W przypadku nieruchomości, obiektów lub ich części, na których prowadzona jest działalność gospodarcza, uprawnienie do wstępu przysługuje przez całą dobę. Na pozostały teren kontrolujący mogą wejść w godzinach od 6.00 do 22.00.

Kontrole powinny być przeprowadzane w obecności kontrolowanego. Osoby prowadzące czynności mają obowiązek poinformować go o jego prawach i obowiązkach, a także o uprawnieniach przysługujących kontrolującym.

Co może być powodem kontroli?

Kontrola nie musi być poprzedzona zgłoszeniem sąsiada ani podejrzeniem spalania śmieci. Procedura przewiduje kilka podstaw do podjęcia czynności. Kontrole mogą wynikać z planów rutynowych przygotowywanych w związku z realizacją Programu ochrony powietrza dla województwa śląskiego. Mogą być również prowadzone po otrzymaniu informacji o ryzyku przekroczenia poziomu informowania lub alarmowego dla pyłu zawieszonego PM10.

Jedną z przesłanek może być także analiza danych z Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB). Szczególną uwagę mogą zwrócić przypadki niezłożenia deklaracji dotyczącej źródeł ciepła albo zgłoszenia urządzenia grzewczego, które nie spełnia wymogów uchwały antysmogowej.

Kontrolę mogą uruchomić również zgłoszenia mieszkańców. Będą one przyjmowane bezpośrednio, pisemnie, telefonicznie, za pośrednictwem poczty elektronicznej lub dedykowanej aplikacji.

Podstawą do interwencji mogą być ponadto inne zdarzenia uprawdopodabniające podejrzenie spalania odpadów. Przewidziano również kontrole powtórne, jeżeli wcześniejsze czynności wykazały nieprawidłowości.

W miarę możliwości przed rozpoczęciem kontroli urzędnicy będą weryfikować dostępne dane dotyczące nieruchomości w CEEB.

Nie tylko spalanie śmieci. Co sprawdzą strażnicy?

Zakres kontroli obejmuje przestrzeganie uchwały antysmogowej w odniesieniu do stosowanych urządzeń grzewczych i rodzajów paliw, a także przestrzeganie zakazu spalania odpadów. Kontrolujący będą mogli sprawdzić kotły, piece, kominki i inne instalacje, w których spalane są paliwa, ze szczególnym uwzględnieniem urządzeń na paliwa stałe.

W przypadku kotłów sprawdzana będzie ich klasa oraz zgodność z wymaganiami określonymi w przepisach i dokumentacji technicznej. W odniesieniu do miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń, takich jak piece i kominki, kontrola może dotyczyć spełniania wymogów ekoprojektu.

Znaczenie będzie miało również to, jakie paliwo jest wykorzystywane do ogrzewania budynku. Procedura przewiduje sprawdzanie jego rodzaju oraz wilgotności drewna. Kontrolujący mogą zażądać dokumentów potwierdzających zgodność urządzenia grzewczego z obowiązującymi wymaganiami, na przykład dokumentacji dotyczącej klasy kotła.

Sprawdzeniu podlegać będzie także samo urządzenie oraz jego bezpośrednie otoczenie, w szczególności pod kątem obecności odpadów, które mogłyby zostać wykorzystane jako materiał opałowy.

Kontrola obejmie ponadto obowiązki związane z Centralną Ewidencją Emisyjności Budynków. Urzędnicy ustalą, czy deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw została złożona oraz czy zawarte w niej informacje odpowiadają stanowi faktycznemu.

W praktyce oznacza to, że kontrola może dotyczyć kilku różnych kwestii jednocześnie: rodzaju pieca, jego parametrów, stosowanego opału, obecności odpadów oraz prawidłowości danych dotyczących ogrzewania budynku.

Popiół może trafić do laboratorium

Jednym z istotnych elementów nowej procedury jest możliwość pobierania próbek popiołu do badań laboratoryjnych.

Jeżeli podczas kontroli zostaną stwierdzone odpady w urządzeniu grzewczym lub jego bezpośrednim sąsiedztwie, a okoliczności będą wskazywać, że mogą być wykorzystywane jako opał, kontrolujący wykonają dokumentację fotograficzną.

Próbki popiołu mogą zostać pobrane w szczególności wtedy, gdy odpady znajdują się w palenisku lub wcześniej się w nim znajdowały. Przewidziano taką możliwość również w przypadku interwencji, wątpliwości dotyczących jakości opału albo czystości popiołu.

Materiał może pochodzić z paleniska, popielnika lub innej części urządzenia grzewczego. Następnie zostanie przekazany do specjalistycznych badań w akredytowanym laboratorium.

Procedura określa także sposób zabezpieczenia próbek. Popiół ma być umieszczany w naczyniach zgodnych z wymaganiami laboratorium, a po pobraniu naczynie zostanie zamknięte i zabezpieczone plombą z numerem. Czynności te mają odbywać się w obecności kontrolowanego.

Transport próbek do laboratorium będzie realizowany pojazdem Straży Miejskiej.

Badanie laboratoryjne może dostarczyć materiału dowodowego w sytuacji, gdy sam wygląd paleniska lub popiołu nie pozwala jednoznacznie ustalić, co było spalane. W razie stwierdzenia naruszenia przepisów kontrolujący będą podejmować dalsze czynności przewidziane prawem.

Właściciel musi umożliwić przeprowadzenie kontroli

Procedura wskazuje, że kontrolowanym może być właściciel lub posiadacz nieruchomości, a także inna osoba eksploatująca instalację, w której spalane są paliwa. Do obowiązków kontrolowanego należy umożliwienie wejścia na teren posesji w granicach określonych przepisami, zapewnienie dostępu do urządzenia grzewczego oraz umożliwienie wykonania niezbędnych czynności, w tym pobrania próbek popiołu.

Na żądanie kontrolującego trzeba również okazać dokumenty związane z przedmiotem kontroli, na przykład potwierdzające klasę kotła.

Warto zatem zadbać o dostępność dokumentacji technicznej urządzenia grzewczego i sprawdzić, czy dane dotyczące źródła ogrzewania zgłoszone do CEEB są aktualne.

Procedura przewiduje również szczególny sposób postępowania w przypadku odmowy udostępnienia nieruchomości. Jeżeli kontrolowany uniemożliwi przeprowadzenie kontroli, strażnicy miejscy mają zgłosić dyżurnemu Straży Miejskiej uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa. Dyżurny powiadomi policję, a strażnicy będą oczekiwać na przyjazd funkcjonariuszy i przekażą im posiadane informacje oraz dokumenty.

Analogiczny sposób postępowania ma być stosowany w przypadku kontroli prowadzonych przez pracowników urzędu miasta.

Samo zarządzenie nie oznacza jednak, że każda odmowa lub spór podczas kontroli automatycznie przesądza o popełnieniu przestępstwa. Procedura określa sposób reakcji służb, natomiast odpowiedzialność prawna zależy od okoliczności konkretnego przypadku i właściwej oceny prawnej.

Utrudnianie kontroli może mieć poważne konsekwencje

W zarządzeniu przywołano art. 225 § 1 Kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem osoba, która udaremnia lub utrudnia wykonywanie czynności służbowych osobie uprawnionej do przeprowadzania kontroli w zakresie ochrony środowiska albo osobie przybranej jej do pomocy, może podlegać karze pozbawienia wolności do trzech lat.

To istotne ostrzeżenie dla osób, które chciałyby uniemożliwić kontrolującym wykonanie czynności przewidzianych prawem. Uprawnienia kontrolujących nie są jednak nieograniczone – muszą działać w granicach obowiązujących przepisów i udokumentowanych upoważnień.

Mieszkańcy mają jednocześnie prawo uczestniczyć w kontroli, zgłaszać uzasadnione uwagi i zastrzeżenia oraz przedstawić swoje stanowisko, jeśli nie zgadzają się z ustaleniami.

Protokół z kontroli i prawo do zgłoszenia uwag

Każda kontrola ma zostać udokumentowana protokołem. Zarządzenie wprowadza także odrębny wzór tego dokumentu.

Protokół podpisują kontrolujący oraz kontrolowany. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości muszą one zostać w nim odnotowane. Dokumentacja fotograficzna będzie stanowić załącznik do protokołu i będzie dostępna do wglądu na żądanie kontrolowanego w siedzibie organu.

Kontrolowany otrzyma kopię protokołu i będzie mógł zgłosić do niego uzasadnione zastrzeżenia oraz uwagi.

Może również odmówić podpisania dokumentu. Taka odmowa zostanie odnotowana w protokole, ale nie zamyka drogi do przedstawienia własnego stanowiska. Osoba, która nie podpisała protokołu, może przekazać kontrolującemu pisemne wyjaśnienia w terminie siedmiu dni.

Odmowa podpisu nie oznacza zatem, że ustalenia kontroli automatycznie tracą znaczenie. Z drugiej strony podpisanie protokołu nie pozbawia kontrolowanego prawa do zgłaszania uwag w przewidzianym trybie.

Rekontrola nawet w ciągu sześciu miesięcy

Nowe przepisy przewidują możliwość przeprowadzenia ponownej kontroli, jeżeli podczas pierwszej stwierdzono nieprawidłowości.

W protokole ma zostać zamieszczona informacja o planowanej rekontroli w terminie do sześciu miesięcy. Jej celem będzie sprawdzenie, czy wcześniejsze uchybienia zostały usunięte.

W praktyce osoba, u której stwierdzono nieprawidłowości, musi liczyć się z tym, że sprawa nie zakończy się na jednej wizycie strażników lub urzędników. Kolejna kontrola może służyć weryfikacji, czy wymieniono niezgodne z przepisami urządzenie, zmieniono sposób ogrzewania albo wykonano inne wymagane działania.

Procedura zakłada, że stwierdzone naruszenia powinny skutkować podjęciem czynności zmierzających do zastosowania sankcji przewidzianych w obowiązujących przepisach.

Czy można uniknąć kary, jeśli wymiana pieca jest już w toku?

Zarządzenie dopuszcza możliwość odstąpienia od zastosowania sankcji karnych w określonych okolicznościach. Dotyczy to sytuacji, w których sprawca wykroczenia wykaże, że podjął działania zmierzające do usunięcia nieprawidłowości, a ich zakończenie nastąpi wkrótce.

Jako przykłady wskazano oczekiwanie na dostawę nowego urządzenia grzewczego lub przyjazd instalatora, zawarcie umowy przyłączeniowej i oczekiwanie na przyłączenie budynku do sieci gazowej albo ciepłowniczej, a także poniesienie udokumentowanych wydatków inwestycyjnych.

Nie oznacza to jednak automatycznego zwolnienia z odpowiedzialności każdej osoby, która zadeklaruje zamiar wymiany pieca. Okoliczności muszą zostać odpowiednio udokumentowane i potwierdzone jednoznacznymi argumentami.

Informacja o zaistniałej sytuacji powinna znaleźć się w protokole, wraz z terminem ponownej kontroli. Jej wynik pozwoli ustalić, czy wcześniejsze zalecenia i zobowiązania zostały wykonane.

Mieszkańcy, którzy rozpoczęli już procedurę wymiany urządzenia lub przyłączenia budynku do sieci, powinni zatem zachować umowy, faktury, potwierdzenia płatności oraz inne dokumenty potwierdzające rzeczywiste działania.

Kolejne kroki wobec osób uporczywie łamiących przepisy

Zarządzenie przewiduje również możliwość zastosowania dalej idących środków w przypadku powtarzających się naruszeń uchwały antysmogowej.

Jeżeli mimo kolejnych kontroli i nakładanych sankcji właściciel lub użytkownik nadal eksploatuje instalację niezgodną z wymaganiami, może to stanowić przesłankę do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie wydania decyzji nakazującej ograniczenie negatywnego oddziaływania na środowisko.

Podstawą takiego działania ma być art. 363 ustawy Prawo ochrony środowiska. W określonych okolicznościach, jeśli osoba fizyczna nie dostosuje się do wymagań takiej decyzji, prezydent miasta może również wydać decyzję o wstrzymaniu użytkowania instalacji lub urządzenia, na podstawie art. 368 ust. 2 tej ustawy.

Straż Miejska ma pisemnie informować Wydział Ochrony Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miasta Racibórz o przypadkach, które mogą uzasadniać przygotowanie takich decyzji.

Są to rozwiązania przewidziane przede wszystkim na wypadek uporczywego naruszania przepisów, gdy wcześniejsze działania nie doprowadziły do zaprzestania eksploatacji niezgodnego źródła ciepła.

Miasto ma informować o możliwościach dofinansowania

Nowa procedura nie ogranicza się wyłącznie do działań kontrolnych i sankcji. Przewiduje również informowanie mieszkańców o dostępnych możliwościach uzyskania wsparcia finansowego na wymianę urządzeń grzewczych i poprawę efektywności energetycznej budynków.

Wskazano między innymi programy PONE, Czyste Powietrze i Ciepłe Mieszkanie.

Informacji można zasięgnąć w Referacie ds. Zarządzania Energią w Wydziale Komunalnym Urzędu Miasta Racibórz, w pokoju 202, pod numerem telefonu 32 75 50 772.

Jeżeli podczas kontroli okaże się, że mieszkaniec doświadcza ubóstwa energetycznego lub potrzebuje pomocy społecznej z innego powodu, kontrolujący mają zawiadomić właściwy ośrodek pomocy społecznej.

Wydział Komunalny będzie również prowadził działania informacyjne oraz kontrole beneficjentów korzystających z programów dofinansowania, w tym związanych z wymianą nieefektywnych źródeł ciepła.

Co powinni zrobić mieszkańcy?

Nowa procedura jest sygnałem, że kontrole palenisk w Raciborzu będą obejmować więcej niż tylko sprawdzenie, czy w piecu spalane są odpady. Weryfikowane będą również zgodność urządzenia z uchwałą antysmogową, stosowane paliwo, wilgotność drewna, dokumentacja techniczna i dane w CEEB.

Właściciele i użytkownicy budynków powinni sprawdzić, czy ich źródło ciepła spełnia wymagania obowiązujących przepisów, czy złożona deklaracja CEEB jest zgodna ze stanem faktycznym oraz czy posiadają dokumenty dotyczące urządzenia grzewczego.

Nie należy spalać odpadów, a w przypadku korzystania z drewna trzeba zwracać uwagę na jego wilgotność i wymagania określone w przepisach antysmogowych.

Osoby, które muszą wymienić źródło ciepła, powinny sprawdzić obowiązujące terminy oraz możliwości uzyskania dofinansowania. Jeżeli proces wymiany już trwa, warto gromadzić dokumenty potwierdzające podjęte działania.

W razie kontroli mieszkańcy powinni umożliwić wykonanie czynności zgodnych z prawem, a jednocześnie pamiętać o prawie do zapoznania się z upoważnieniem kontrolujących, uczestnictwa w kontroli, zgłoszenia uwag do protokołu i przedstawienia pisemnego stanowiska w terminie siedmiu dni od odmowy jego podpisania.

Najważniejsza zmiana polega na wprowadzeniu szczegółowych zasad kontroli, które pozwalają sprawdzać nie tylko sposób spalania paliw, lecz także zgodność instalacji grzewczych z przepisami i rzetelność danych dotyczących ogrzewania budynków. Stwierdzone nieprawidłowości mogą prowadzić do sankcji, ponownych kontroli, a w przypadku uporczywego łamania przepisów również do postępowań administracyjnych.