Protest śląskich samorządowców. W tle pogarszająca się kondycja szpitali

Ponad 20 samorządów z województwa śląskiego połączyło siły, by zaapelować o zmiany w systemie finansowania szpitali powiatowych. Przedstawiciele lokalnych władz zwracali uwagę na rosnące straty placówek, zaległości w rozliczaniu wykonanych świadczeń oraz coraz większe obciążenia budżetów samorządowych. Podkreślali, że konsekwencje obecnej sytuacji mogą odczuć przede wszystkim pacjenci, którzy potrzebują dostępu do diagnostyki i leczenia.

Samorządowcy spotkali się również z Katarzyną Adamek, dyrektorką Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ. Rozmowy dotyczyły problemów finansowych szpitali, rozliczeń z Funduszem oraz możliwych sposobów poprawy sytuacji placówek.

Ponad 9 mln zł straty raciborskiego szpitala

Sytuacja Szpitala Rejonowego im. dr. Józefa Rostka w Raciborzu dobrze obrazuje problemy, z którymi mierzą się powiatowe lecznice. Placówka zamknęła 2025 rok stratą przekraczającą 9 mln zł. Jednocześnie wartość wykonanych świadczeń ponad limit określony w kontrakcie z NFZ przekroczyła 10,7 mln zł. - Sytuacja raciborskiego szpitala na tle innych śląskich lecznic jest dobra, ale też bardzo niepokojąca. Widać poważne zagrożenia. Bez zwiększenia finansowania sytuacja będzie się pogarszać - dodaje starosta Grzegorz Swoboda.

Według stanowiska władz szpitala wynik finansowy mógłby być dodatni, gdyby Fundusz uregulował należności za te świadczenia. Nadwykonania to usługi medyczne zrealizowane ponad wartość zakontraktowaną z płatnikiem. Ich wykonanie nie oznacza jednak automatycznie, że szpital otrzyma pełną zapłatę za całość udzielonych świadczeń.

Problem był już przedmiotem działań na szczeblu powiatowym. Radni Rady Powiatu Raciborskiego przyjęli uchwałę w sprawie apelu do ministra zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia o wypłatę zaległych środków. Władze powiatu wskazywały na konieczność zapewnienia placówce stabilnego finansowania, które pozwoli jej realizować zadania związane z opieką nad mieszkańcami.

Dyrektor raciborskiego szpitala Ryszard Rudnik zwraca uwagę, że placówka mogłaby przyjmować znacznie więcej pacjentów, gdyby dysponowała odpowiednio wysokim kontraktem. Oznacza to, że możliwości udzielania świadczeń nie muszą wynikać wyłącznie z dostępności personelu czy infrastruktury, ale również z limitów finansowych określonych przez płatnika.

Wiosną raciborska lecznica przyłączyła się do ogólnopolskiego protestu szpitali powiatowych. Przedstawiciele tego sektora od miesięcy alarmują, że obecny model finansowania nie zapewnia pokrycia rzeczywistych kosztów działalności placówek.

„To system jest chory”

O skali problemu mówił podczas poniedziałkowego spotkania prezydent Chorzowa Szymon Michałek. Jak podkreślał, samorządowcy nie zamierzają atakować konkretnych osób, lecz domagają się naprawy mechanizmów, które doprowadzają kolejne szpitale do trudnej sytuacji finansowej.

Zwracał uwagę, że problemy nie dotyczą pojedynczej lecznicy. Część placówek ma już trudności z terminowym opłacaniem składek ZUS, a w niektórych pojawiają się również problemy z wypłatą pełnych wynagrodzeń. Zdaniem prezydenta Chorzowa samorządy nie powinny być zmuszane do ponoszenia odpowiedzialności za skutki niewydolnego systemu finansowania ochrony zdrowia.

Według danych przywoływanych przez uczestników spotkania, opartych na analizach Związku Powiatów Polskich, ponad 90 proc. szpitali powiatowych w Polsce zakończyło 2025 rok stratą. Skala trudności finansowych jest zatem znacznie szersza niż problemy jednej placówki czy jednego powiatu.

Ogólnopolski Związek Pracodawców Szpitali Powiatowych od dłuższego czasu ostrzega, że obecna polityka finansowania ochrony zdrowia zagraża stabilności funkcjonowania lecznic. Organizacja zwraca uwagę na nieuregulowane należności za wykonane świadczenia, ograniczanie finansowania nadwykonań oraz wyceny procedur, które nie zawsze odpowiadają rzeczywistym kosztom ich realizacji.

Nadwykonania i ograniczenia finansowe uderzają w diagnostykę

Jednym z najpoważniejszych problemów jest sposób rozliczania świadczeń wykonanych ponad limity kontraktowe. Szpitale muszą zapewniać pomoc pacjentom, jednak nie wszystkie udzielone świadczenia są następnie opłacane w pełnej wysokości. W efekcie placówki ponoszą koszty personelu, materiałów medycznych, leków, sprzętu i utrzymania infrastruktury, nie mając pewności, że otrzymają odpowiadające im przychody.

Przedstawiciele środowiska szpitalnego wskazują, że szczególnie niepokojące są zapowiedzi dotyczące ograniczenia finansowania ambulatoryjnej opieki specjalistycznej i rehabilitacji, a także zmiany zasad rozliczania badań tomografii komputerowej, rezonansu magnetycznego, gastroskopii i kolonoskopii.

Obawy dotyczą również planów likwidacji lub obniżenia współczynników korygujących 1,07 i 1,06, stanowiących dodatkowe wsparcie finansowe dla szpitali zakwalifikowanych do pierwszego i drugiego stopnia podstawowego systemu zabezpieczenia szpitalnego. Ich ograniczenie mogłoby jeszcze bardziej pogłębić problemy finansowe części placówek powiatowych.

Po wyczerpaniu limitu kontraktowego wykonanie kolejnego badania może oznaczać dla szpitala konieczność pokrycia części kosztów z własnych środków. Przy obecnych obciążeniach finansowych placówki nie zawsze są w stanie kontynuować wykonywanie takich świadczeń bez dodatkowego finansowania.

Zdaniem przedstawicieli szpitali ograniczanie zapłaty za nadwykonania może prowadzić do wydłużenia kolejek, późniejszego wykrywania chorób i konieczności wdrażania bardziej kosztownego leczenia. Pacjenci mogą być zmuszeni do korzystania z prywatnej diagnostyki albo oczekiwania na badania, które w wielu przypadkach mają istotne znaczenie dla szybkiego rozpoznania schorzenia.

Problem dotyczy zatem nie tylko księgowych wyników szpitali. Chodzi również o dostępność świadczeń medycznych i możliwość zapewnienia pacjentom pomocy w odpowiednim czasie.

Szpitale muszą pokrywać koszty ustawowych podwyżek

Na przyczyny pogarszającej się sytuacji finansowej zwracała uwagę również Marta Nowacka, prezes Związku Szpitali Powiatowych. Podkreślała, że lecznice są zobowiązane do udzielania pomocy, a jednocześnie nie otrzymują pełnej zapłaty za wszystkie wykonane świadczenia.

Wskazała także na problem kosztów wynikających z ustawowych podwyżek wynagrodzeń. Szpitale muszą realizować obowiązki dotyczące płac, choć nie zawsze otrzymują środki pozwalające pokryć związane z nimi wydatki.

Jak zaznaczyła, placówki powiatowe przyjmują pacjentów z różnymi schorzeniami, w tym osoby wymagające pilnej pomocy. Nie każdy przypadek można przekazać do większego szpitala specjalistycznego. Lecznice powiatowe pełnią więc ważną funkcję w systemie zabezpieczenia zdrowotnego mieszkańców, ale finansowanie ich działalności nie zawsze odpowiada rzeczywistym potrzebom.

Dodatkowym obciążeniem są opóźnienia w rozliczeniach. Według informacji przedstawionych przez prezes związku część należności za świadczenia wykonane w 2026 roku ma być wypłacana dopiero w lutym lub marcu 2027 roku. W praktyce oznacza to konieczność finansowania bieżącej działalności przez wiele miesięcy w oczekiwaniu na pieniądze należne za już wykonaną pracę.

Samorządy zwracały ponadto uwagę na nierówne, ich zdaniem, traktowanie województwa śląskiego przy rozliczaniu nadwykonań. Wskazywały, że za część świadczeń wykonanych w 2025 roku nie otrzymały zapłaty, natomiast rok wcześniej stosowano obniżone stawki. Uczestnicy spotkania wiązali tę sytuację z algorytmem podziału środków pomiędzy regiony.

NFZ: szpitale muszą dostosować koszty do możliwości finansowych

Dyrektorka Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ Katarzyna Adamek podkreśliła, że Fundusz jest płatnikiem świadczeń i musi działać w granicach obowiązujących przepisów oraz dostępnego budżetu.

Poinformowała, że za 2025 rok uregulowano wszystkie zobowiązania dotyczące świadczeń nielimitowanych oraz leków w programach lekowych. W 2026 roku sfinansowano już również świadczenia nielimitowane za pierwszy kwartał. W przypadku świadczeń limitowanych wydatki muszą natomiast mieścić się w określonych ramach finansowych.

Odnosząc się do sytuacji szpitali, dyrektorka wskazała na konieczność dostosowania kosztów ich działalności do przychodów możliwych do uzyskania w ramach obecnego systemu. Jednym z rozważanych kierunków zmian może być przekształcanie oddziałów, które wykonują przede wszystkim zabiegi planowe, a ich zasoby nie są w pełni wykorzystywane przez całą dobę.

Podstawą do podejmowania takich decyzji powinna być mapa potrzeb zdrowotnych, która ma wskazywać kierunki rozwoju sieci placówek medycznych w zależności od potrzeb mieszkańców.

Adamek zaznaczyła jednocześnie, że problemów finansowych szpitali nie można przypisywać wyłącznie osobom nimi zarządzającym. Na obecną sytuację wpływają również inne, w tym historyczne, uwarunkowania.

Dyrektorka zapowiedziała także sprawdzenie możliwości wcześniejszego rozpoczęcia kontraktowania świadczeń w zakładach opieki leczniczej, których inwestycje są obecnie rozliczane.

Samorządowcy apelują o systemowe rozwiązania

Uczestnicy poniedziałkowego spotkania podpisali apel skierowany do rządu i Ministerstwa Zdrowia. Domagają się zmian w zasadach finansowania świadczeń oraz systemowych rozwiązań dotyczących zadłużenia szpitali powiatowych.

Podkreślali, że decyzje dotyczące organizacji sieci placówek medycznych powinny wynikać przede wszystkim z potrzeb zdrowotnych mieszkańców. Nie powinny być podejmowane wyłącznie pod presją ograniczeń finansowych.

W ich ocenie kryzysu nie da się rozwiązać pojedynczym zarządzeniem NFZ. Konieczne jest szersze podejście do finansowania ochrony zdrowia, uwzględniające rzeczywiste koszty leczenia, ustawowe zobowiązania płacowe oraz potrzebę terminowego rozliczania wykonanych świadczeń.

Po rozmowach z przedstawicielami Funduszu ma powstać wspólne pismo zawierające postulaty dotyczące przyszłości szpitali. Dyrektorka śląskiego oddziału NFZ zaznaczyła, że szczegółowe wnioski są jeszcze opracowywane, a dalsze działania będą uzależnione od realizacji postulatów i efektów prowadzonych rozmów.

Kolejnym ważnym wydarzeniem ma być zapowiedziany na 19 października w Warszawie szczyt szpitali powiatowych. Ma on stanowić okazję do dalszej dyskusji o finansowaniu lecznic i poszukiwaniu rozwiązań dla placówek, które coraz trudniej utrzymać w ramach obecnego systemu.

Dla powiatu raciborskiego stawka tych rozmów jest szczególnie istotna. Ponad 9 mln zł straty Szpitala Rejonowego oraz ponad 10,7 mln zł wartości nadwykonań pokazują skalę problemu, z którym mierzy się lokalna placówka. Od sposobu rozliczania świadczeń i przyszłych zasad finansowania zależy nie tylko jej sytuacja ekonomiczna, ale także możliwość utrzymania odpowiedniego dostępu do leczenia dla mieszkańców Raciborza i okolic.