Choroby układu krążenia wciąż główną przyczyną zgonów. Eksperci zwracają uwagę na rolę żywienia w terapii

Choroby układu krążenia pozostają najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2024 roku odpowiadały za 36,8 proc. wszystkich zgonów. Jednocześnie około 11 mln dorosłych Polaków choruje na nadciśnienie tętnicze, a podwyższone stężenie cholesterolu może dotyczyć ponad połowy populacji.*

Skala problemu sprawia, że dyskusja o leczeniu chorób serca nie może ograniczać się wyłącznie do leków i procedur zabiegowych. Coraz większą uwagę zwraca się na czynniki towarzyszące pacjentowi każdego dnia: sposób żywienia, stan odżywienia, aktywność, rehabilitację i choroby współistniejące.

Żywienie zyskuje na znaczeniu w leczeniu chorób serca

Światowa Organizacja Zdrowia wymienia niezdrowy sposób żywienia, palenie tytoniu, brak aktywności fizycznej, szkodliwe spożywanie alkoholu, otyłość oraz zanieczyszczenie powietrza wśród istotnych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Znaczenie żywienia nie kończy się jednak na profilaktyce. Innych zaleceń może potrzebować osoba z nadciśnieniem, innych pacjent po zawale, a jeszcze innych chory z niewydolnością serca, chorobą nerek, niedożywieniem lub przyjmujący kilka leków jednocześnie.

Nie oznacza to zastępowania leków dietą. Odpowiednio zaplanowane postępowanie żywieniowe powinno uzupełniać farmakoterapię, procedury medyczne i rehabilitację, z uwzględnieniem stanu konkretnego pacjenta.

Ogólne zalecenie „proszę zdrowiej jeść” w takich przypadkach nie wystarcza. Postępowanie żywieniowe powinno uwzględniać diagnozę, etap choroby, przyjmowane leki, stan odżywienia i ryzyko dalszych powikłań.

Pacjent z nadwagą także może być niedożywiony

Jednym z mniej oczywistych problemów jest niedożywienie u osób chorujących na serce. U części pacjentów występują utrata masy mięśniowej, sarkopenia, osłabienie i zespół kruchości, które mogą wpływać na sprawność, tolerancję leczenia i dalsze rokowanie.

Nadmierna masa ciała nie wyklucza jednocześnie niedoborów żywieniowych ani obniżonej masy mięśniowej. Dlatego sama ocena masy ciała lub wskaźnika BMI nie zawsze wystarcza do określenia rzeczywistego stanu pacjenta.

Specjalistycznego podejścia wymagają również takie kwestie jak ograniczenie sodu w niewydolności serca, interakcje leków z żywnością czy żywienie podczas rehabilitacji kardiologicznej. Pokazuje to, że kardiodietetyka wykracza daleko poza prosty podział produktów na „zdrowe” i „niezdrowe”.

Wiedza naukowa kontra dietetyczne trendy

Dodatkowym wyzwaniem jest rosnąca liczba porad dietetycznych dostępnych w internecie. Diety eliminacyjne, wysokotłuszczowe, niskowęglowodanowe, posty czy suplementacja zyskują popularność często szybciej niż informacje o ich bezpieczeństwie u osób przewlekle chorych.

Model żywienia odpowiedni dla zdrowej osoby może wymagać istotnej modyfikacji u pacjenta po ostrym zespole wieńcowym, z zaburzeniami rytmu serca, niewydolnością nerek lub po przeszczepie serca. Dlatego decyzje żywieniowe powinny opierać się na aktualnych dowodach naukowych i być powiązane z całym procesem leczenia.

Problemem staje się zatem nie tylko brak wiedzy, lecz także jej nadmiar. Sprzeczne rekomendacje utrudniają pacjentom odróżnienie zaleceń opartych na badaniach od treści budowanych wokół chwilowych trendów.

60 ekspertów i interdyscyplinarne spojrzenie

„Kardiodietetyka” została opracowana przez około 60 autorów reprezentujących , dietetykę, kardiologię oraz inne dziedziny medycyny i nauk o zdrowiu.

Publikacja obejmuje zagadnienia dotyczące niewydolności serca, nadciśnienia tętniczego, zaburzeń lipidowych, ostrych zespołów wieńcowych i zaburzeń rytmu serca. Autorzy omawiają również prewencję pierwotną i wtórną chorób sercowo-naczyniowych, niedożywienie, sarkopenię, zespół kruchości, mikrobiotę jelitową, interakcje leków z żywnością oraz postępowanie żywieniowe w prehabilitacji, rehabilitacji kardiologicznej i opiece nad pacjentem po przeszczepie serca.

Opracowanie nie przedstawia diety jako alternatywy dla leczenia medycznego. Pokazuje natomiast, w jaki sposób interwencja żywieniowa może zostać włączona do codziennej praktyki klinicznej i dostosowana do sytuacji konkretnego pacjenta.

Patronat merytoryczny nad publikacją objęły: Polskie Towarzystwo Lipidologiczne, Sekcja Pielęgniarstwa Kardiologicznego i Pokrewnych Zawodów Medycznych, Polskie Towarzystwo Dietetyki oraz Polskie Towarzystwo Medycyny Stylu Życia.

Redaktorzy naukowi:

Dr n. med. i n. o zdr. Adrian Kwaśny jest dietetykiem i adiunktem w Instytucie Dietetyki Wyższej Szkoły Biznesu i Nauk o Zdrowiu w Łodzi. Specjalizuje się w żywieniu w chorobach sercowo-naczyniowych i żywieniu klinicznym.

Dr hab. n. med. Joanna Popiołek-Kalisz jest kardiolożką i dietetyczką, profesorką Uniwersytetu Medycznego w Lublinie oraz kierowniczką Zakładu Dietetyki Klinicznej. Pracuje klinicznie z pacjentami kardiologicznymi, zajmując się m.in. prewencją sercowo-naczyniową i lipidologią.

Dr hab. n. o zdr. Michał Czapla jest dietetykiem, ratownikiem medycznym, specjalistą promocji zdrowia i profesorem Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. W pracy naukowej bada m.in. związek stanu odżywienia z rokowaniem w chorobach układu krążenia i stanach zagrożenia życia.

Redaktorzy naukowi i autorzy publikacji są dostępni dla mediów do rozmów dotyczących m.in. żywienia w nadciśnieniu i niewydolności serca, niedożywienia pacjentów kardiologicznych, zaburzeń lipidowych, interakcji leków z żywnością oraz dezinformacji dietetycznej.

Informacje o publikacji

„Kardiodietetyka”
Redakcja naukowa: Adrian Kwaśny, Joanna Popiołek-Kalisz, Michał Czapla
Wydawca: PZWL
Premiera: 31 sierpnia 2026 roku

*Źródła danych: Główny Urząd Statystyczny; Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej NIZP PZH – PIB; Światowa Organizacja Zdrowia; Biuro Regionalne WHO dla Europy.