Bohater, o którym nie wolno zapomnieć. IPN uhonorował grób raciborskiego cichociemnego

Niewielka plakieta umieszczona na żołnierskim nagrobku ma znaczenie znacznie większe, niż mogłyby sugerować jej rozmiary. Jest bowiem nie tylko urzędowym potwierdzeniem szczególnych zasług człowieka, który znaczną część swojego życia poświęcił służbie Ojczyźnie, lecz także widocznym znakiem narodowej pamięci i zobowiązaniem wobec przyszłych pokoleń. 

Eugeniusz Chyliński ps. „Frez” (1915–1990) należał do elitarnego grona cichociemnych. Po kampanii wrześniowej 1939 roku i długiej wojennej tułaczce dotarł do Wielkiej Brytanii, gdzie przeszedł specjalistyczne szkolenie wojskowe. W nocy z 24 na 25 marca 1943 roku, podczas operacji lotniczej o kryptonimie „Cellar”, został zrzucony do okupowanego kraju w rejonie Helenowa na ziemi wodyńskiej. Następnie skierowano go do Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej, gdzie zajmował się szkoleniem dywersyjnym oraz uczestniczył w działaniach zbrojnych, w tym w operacji „Ostra Brama”.

Zakończenie II wojny światowej nie przyniosło mu jednak upragnionej wolności. Podobnie jak wielu żołnierzy Polskiego Państwa Podziemnego, stał się ofiarą sowieckich represji, spędzając długie lata w łagrach. Do Polski powrócił dopiero w 1957 roku, a jego późniejsze losy splotły się z Raciborszczyzną. Zmarł 10 lutego 1990 roku i został pochowany na raciborskim cmentarzu „Jeruzalem”.

Dzisiejsze oznaczenie mogiły jest kolejnym etapem wieloletnich starań o godne upamiętnienie tej wyjątkowej postaci. Z inicjatywy Andrzeja Tomczyka w 2017 roku powstał nowy nagrobek porucznika, wykonany nieodpłatnie przez raciborską rodzinę kamieniarzy Głowaczów. Tomczyk jest również autorem biografii cichociemnego oraz inicjatorem przedsięwzięć edukacyjnych i patriotycznych poświęconych jego pamięci. W marcu 2018 roku imię por. Eugeniusza Chylińskiego otrzymała szkoła branżowa funkcjonująca w Zakładzie Poprawczym i Schronisku dla Nieletnich w Raciborzu, a na terenie placówki odsłonięto pomnik upamiętniający cichociemnych i żołnierzy Polskiego Państwa Podziemnego.

Ważne miejsce w tych działaniach zajmuje współpraca ze środowiskiem kombatanckim. Zaangażowanie Okręgu Śląskiego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej stanowi wyraz troski o zachowanie pamięci o żołnierzach podziemia niepodległościowego i podkreśla znaczenie wspólnych inicjatyw społeczników, organizacji kombatanckich oraz instytucji państwowych. Dzięki takim przedsięwzięciom historia przestaje być wyłącznie zapisem odległych wydarzeń, a staje się żywą częścią lokalnej tożsamości.

Andrzej Tomczyk: „Pamięć o bohaterach jest miarą naszej odpowiedzialności za historię”

— Kiedy przed laty po raz pierwszy stanąłem przy grobie porucznika Chylińskiego, miałem poczucie, że spoczywa tutaj człowiek o niezwykłym życiorysie, którego historia zasługuje na znacznie większą obecność w świadomości mieszkańców Raciborza. Żołnierz, który przeszedł przez dramat września 1939 roku, wojenną tułaczkę, specjalistyczne szkolenie w Wielkiej Brytanii, skok do okupowanej Polski, walkę w szeregach Armii Krajowej, a następnie wieloletnią gehennę sowieckich łagrów, nie powinien pozostawać postacią anonimową. Od początku uważałem, że naszym obowiązkiem jest nie tylko zapewnienie mu godnego miejsca spoczynku, lecz przede wszystkim ocalenie jego historii od zapomnienia.

Dzisiejsze oznaczenie grobu przez Instytut Pamięci Narodowej ma dla mnie, jako czynnego żołnierza Wojsk Obrony Terytorialnej, wymiar szczególnie symboliczny. To niewielka plakieta, za którą kryje się wielka historia odwagi, i wierności żołnierskiej przysiędze. Jestem wdzięczny Instytutowi Pamięci Narodowej oraz Okręgowi Śląskiemu Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej za zaangażowanie w to przedsięwzięcie. To dowód, że konsekwentna współpraca ludzi i instytucji, którym bliska jest pamięć historyczna, pozwala przywracać należne miejsce bohaterom, o których przez dziesięciolecia mówiono zbyt mało.

Mam też nadzieję, że każdy młody człowiek, który zatrzyma się przy tym grobie i przeczyta widniejące na nim słowa, zechce dowiedzieć się, kim był pochowany tutaj żołnierz. Bo najważniejsze jest nie to, ile pomników wzniesiemy i ile tablic odsłonimy, lecz ile z tych historii potrafimy ocalić w ludzkiej pamięci. Prawdziwe bohaterstwo nie potrzebuje wielkich słów, ale zasługuje na naszą wdzięczność. A pamięć o ludziach takich jak Eugeniusz Chyliński jest nie tylko wyrazem szacunku dla przeszłości, lecz także zobowiązaniem wobec przyszłych pokoleń — podkreśla Andrzej Tomczyk. 

Oznaczenie grobu porucznika Chylińskiego wpisuje się w ogólnopolskie działania IPN na rzecz identyfikowania, ewidencjonowania i ochrony miejsc spoczynku osób zasłużonych dla odzyskania i obrony niepodległości Polski. Specjalne plakiety umieszczane na mogiłach weteranów stanowią trwały znak szacunku dla ich służby i poświęcenia.

Na raciborskim cmentarzu Jeruzalem pojawił się zatem kolejny ważny symbol pamięci. Dyskretny, a jednocześnie niezwykle wymowny. Przypominający, że za nazwiskiem wyrytym na nagrobku kryje się historia człowieka, który w najtrudniejszych chwilach polskich dziejów dochował wierności Ojczyźnie.