Nalewka z wrotyczu – tradycja i współczesne badania

Współczesne podejście do stosowania wrotyczu jest bardziej niejednoznaczne – z jednej strony badania potwierdzają jego liczne właściwości, z drugiej obecność tujonu zmusza do zachowania wyjątkowej ostrożności. Jak więc dziś postrzega się nalewkę z wrotyczu? Sprawdźmy, co kryje ta wyjątkowa i silnie działająca mikstura.

Zastosowania nalewki z wrotyczu

Wrotycz był dawniej stosowany zarówno zewnętrznie, jak i wewnętrznie. Nalewka z tej rośliny służyła do przemywania drobnych ran, stłuczeń, owrzodzeń czy złamań, wykorzystywano ją także przy bólach reumatycznych, stanach zapalnych oraz w walce z pasożytami, takimi jak nużeniec czy owsiki.

Dziś wiadomo, że takie praktyki nie były przypadkowe – wrotycz zawiera liczne związki fenolowe i flawonoidy, m.in. kwasy kawowochinowe, kwas rozmarynowy, rutynę czy kwercetynę, które odpowiadają za jego silne właściwości przeciwutleniające. Badania potwierdzają, że ekstrakty z nadziemnych części wrotyczu mogą neutralizować wolne rodniki, wspierając proces gojenia tkanek i łagodzenia stanów zapalnych [2].

Nalewka z wrotyczu właściwości

Zdaniem cenionego polskiego fitoterapeuty, dr Henryka Różańskiego nalewka z wrotyczu wykazuje szerokie spektrum działania biologicznego. Związki czynne w roślinie mają działanie:

• przeciwzapalne i przeciwbólowe – hamują działanie histaminy, prostaglandyn, tromboksanów i leukotrienów; łagodzą bóle głowy, kolki i bóle menstruacyjne;

• przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze – wspierają leczenie infekcji skórnych i błon śluzowych;

• przeciwpasożytnicze – są skuteczne wobec nużeńca, świerzba, kleszczy, wszawicy oraz innych roztoczy i owadów pasożytniczych;

• uspokajające i przeciwdepresyjne – wyciszają, działają tonizująco na układ nerwowy;

• rozkurczowe i żółciopędne – wspomagają funkcje układu trawiennego i przemianę materii;

• wzmacniające odporność i krążenie – pobudzają akcję serca i oddech, zwiększają ukrwienie narządów płciowych, wspierają układ immunologiczny;

• działanie wspomagające leczenie chorób autoimmunologicznych – hamują procesy autoagresji w chorobach skóry, takich jak łuszczyca czy toczeń.

W praktyce nalewkę stosowano w formie okładów, maści czy płukanek na zmiany skórne, stany zapalne błon śluzowych, siniaki, stłuczenia, obrzęki oraz do leczenia zatok obocznych nosa. Tradycyjnie wykorzystywano ją także doustnie przy problemach trawiennych czy bólach menstruacyjnych. Dziś jednak coraz częściej podkreśla się, że stosowanie wewnętrzne wymaga szczególnej ostrożności. Jak wygląda jej zastosowanie współcześnie?

Nalewka z wrotyczu (nie) do picia?

Choć tradycja zielarska przypisywała wrotyczowi szerokie działanie, dziś trzeba pamiętać, że roślina ta została uznana przez Unię Europejską za toksyczną. Głównym powodem jest obecność tujonu – związku o działaniu neurotoksycznym w wysokich dawkach, który może powodować drgawki, nudności, zaburzenia pracy nerek i układu moczowego, a u kobiet – skurcze macicy [3]. Z tego powodu w sprzedaży detalicznej nie wolno polecać wrotyczu do stosowania doustnego.

Warto jednak pamiętać, że to dawka decyduje o działaniu substancji – niemal każda chemiczna substancja w nadmiarze może być szkodliwa. Przy zachowaniu odpowiednich proporcji wrotycz dostarcza liczne aktywne związki, w tym flawonoidy, fenole i partenolidy, o potencjalnie korzystnym działaniuprzeciwzapalnym, przeciwbakteryjnym, antyoksydacyjnym i rozkurczowym [1,4]. Ze względu na silne działanie wrotyczu stosowanie go wewnętrznie wymaga rozwagi i wiedzy, najlepiej pod nadzorem lekarza lub specjalisty fitoterapeuty.

Współczesne badania laboratoryjne potwierdzają tradycyjne obserwacje – ekstrakty alkoholowe i metanolowe wykazują działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne i przeciwbakteryjne, m.in. wobec Escherichia coli i Staphylococcus aureus [1]. Oznacza to, że wrotycz może być źródłem wielu biologicznie aktywnych związków, które – przy właściwym stosowaniu – wspierają zdrowie, zachowując bezpieczeństwo.

W czym tkwi moc nalewki z wrotyczu?

Większość substancji czynnych wrotyczu rozpuszcza się lepiej w alkoholu i tłuszczach niż w wodzie. Dlatego nalewka lub macerat olejowy pozwalają uzyskać większą zawartość związków aktywnych niż napar. Dobrej jakości nalewka wrotyczowa przygotowana jest w proporcji 1:1 (jedna część ziela na jedną część alkoholu), co pozwala stosować mniejsze porcje i uzyskać większą skuteczność niż w tradycyjnych farmakopealnych proporcjach 1:5 lub 1:10.

Nalewka z wrotyczu: przeciwwskazania i skutki uboczne

Jak wspomniano wcześniej, nalewka z wrotyczu wymaga ostrożnego stosowania. Roślina zawiera tujon, który w nadmiernych ilościach może być toksyczny – np. przy spożyciu dużych dawek alkoholu z dodatkiem ekstraktów roślinnych lub olejków eterycznych [3].

Objawy zatrucia tujonem obejmują: podrażnienie przewodu pokarmowego, bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunkę, zapalenie nerek, podrażnienie układu moczowego, częstomocz, krwiomocz, a nawet zatrzymanie moczu. U kobiet mogą wystąpić skurcze macicy, a u osób zatrutych drgawki kloniczne lub tężcowe. Czasem pojawiają się zmiany skórne – wysypka, zaczerwienione plamy, pokrzywka czy wyprysk sączący.

Podsumowanie

Wrotycz pospolity to roślina o bogatej historii i szerokim spektrum zastosowań. W tradycji przypisywano jej działanie przeciwzapalne, rozkurczowe, uspokajające i odstraszające owady. Współczesne badania potwierdzają jego aktywność przeciwzapalną, antybakteryjną i antyoksydacyjną. Nalewka wrotyczowa pozwala wydobyć najwięcej cennych związków z rośliny, ale należy pamiętać, że jest rośliną silnie działającą i stosowanie jej wymaga rozwagi i wiedzy specjalistycznej.

1) Anti-Inflammatory, Antioxidant, Antibiotic, and Cytotoxic Activities of Tanacetum vulgare L. Essential Oil and Its Constituents https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5590070/ 

2 Evaluation of the Influence of Tanacetum vulgare Extract on Cognitive Functions and Hippocampal BDNF Expressionhttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39683883/

3. Thujon = tujon w ziołach https://rozanski.li/223/thujon-tujon-w-ziolach/

4. Wrotycz - Tanacetum w praktycznej terapii Wrotycz - Tanacetum w terapii chorób skórnych (trądzik - acne, łuszczyca – psoriasis) Tanacetum vulgare Linne/Chrysanthemum vulgare (L.) Bernhardi Henryk Różański  https://rozanski.ch/forum/index.php?topic=8196.0