10 maja minie dwieście lat od powstania dużego powiatu raciborskiego

Do 1817 roku powiat raciborski obejmował również Rybnik i Żory. Władze zdecydowały jednak o powstaniu powiatu rybnickiego, do którego raciborski przekazał 73 miejscowości - miasta Rybnik i Żory oraz następujące miejscowości: wsie Bargłówka i Gaszowice, majątek i wieś Liski, Nowa Wieś, Łuków, Dzimierz, Żytna, Pstrążna, Rzuchów, Krzyżkowice, Łańce, Sumina, Górki, majątek Radoszowy Górne, Niewiadom Górny, Niewiadom Dolny, Czernica, majątek Szczerbice, Solarnia, Piece, folwark Pietrzkowice, Zebrzydowice z kolonią, 29 folwarków i wsi należących do urzędu dominialnego Rybnik, majątek Świerklany Dolne i kolonie Brodek, Folwarki, Wygoda, wsie Baranowice, Osiny, majątek Rogoźna, folwark Skrzeczkowice, majątek Palowice z dwiema koloniami, majątek i wieś Bełk Górny, wieś Bełk Dolny, Wielkie Dębieńsko, folwark Brzeziny i Stare Dębieńsko, Czerwionka, Stanowice, majątek Czuchów, wieś Leszczyny i kolonia Rządówka, Kamień, Rudy Wielkie, Ruda Kozielska, Chwałęcice, Jankowice, Stanice, Stodoły, Zwonowice, Kolonia Renerowska, Kleszczów, majątek i wieś Pszów, Zawada, Rydułtowy, majątek Rydułtowy Górne, Kolonia Orłowiec.

Tak więc nowy powiat rybnicki powstał z wymienionych miejscowości powiatu raciborskiego, z zachodniej części powiatu pszczyńskiego złożonej z jednego miasta, 37 wsi, majątków i folwarków dawnego wolnego państwa stanowego Wodzisław oraz z południowej części powiatu toszeckiego: miasteczka Pilchowice, wsi Dolna Wieś, Wilcza, Szczygłowice, Nieborowice, Kuźnia Nieborowska, Knurów, Krywałd, Wielopole i Kolonii Zalasek. Poza ubytkiem na wschodzie powiat raciborski odstąpił powiatowi kozielskiemu cztery majątki i wsie: Dobieszów, Dobrosławice, Warmuntowice, Maciowakrze i Ucieszków.

Poważniej zmniejszony powiat raciborski otrzymał jednak na południu solidną rekompensatę w postaci Kraju Hulczyńskiego i kilku wsi spoza tego terenu należących w latach 1743-1817 do powiatu. Do powiatu raciborskiego włączono również z pszczyńskiego następujące „z tej strony [granicy] leżące części Państwa Bogumińskiego”, a mianowicie przedmieście Stare Chałupki oraz wsie Bełsznica, Gorzyce, Odra, Olza i Zabełków.

Teraz więc powiat rozciągał się od Hoszczałkowic na południu do Solarni na północy (też około 50 km), od Goszczyc Małych na zachodzie, do Gorzyc na wschodzie. Przekształcony powiat liczył: dwa miasta - Racibórz i Hulczyn, trzy miasteczka - Beneszów, Krzanowice i Sudzice oraz 142 wsie, kolonie i folwarki. Na tym terenie stało 9 348 domów (631 w miastach, 8717 na wsi) i żyło 48 738 mieszkańców (5.193 w miastach i 43.591 na wsiach). Stolica powiatu położona prawie centralnie była rzekomo „łatwa do odwiedzania”. Cały powiat zajmował 17 mil kw. (961 km kw.) i był większy od poprzedniego o 170 km kw.

Niemal pół wieku później, w 1861 r., powiat podzielony na 43 obwody policyjne składał się z dwóch miast (Racibórz i Hulczyn), dwóch miasteczek (Sudzice i Krzanowice), 83 obwodów dominialnych i 131 gmin wiejskich. W 1903 r. powstał powiat raciborski miejski (grodzki).

Poważne zmiany przyniósł koniec I wojny światowej. W myśl postanowień traktatu wersalskiego z 20 stycznia 1920 r. od powiatu raciborskiego odłączono, po ponad stu latach, i przyłączono do powstałej Czechosłowacji cały Kraj Hulczyński. Po plebiscycie do odrodzonej Polski znaczną część wschodniego terytorium - 21 gmin wiejskich i 19 obszarów dworskich, położonych na prawym brzegu Odry na długości od Chałupek do Raciborza, o łącznej powierzchni 12 736 ha zamieszkałej przez 16 022 ludzi.

MAPA do pobrania tutaj

Na zdjęciu most jubileuszowy cesarza Franciszka Józefa łączący Chałupki i Bogumin, dawna granica prusko-austriacka, a jednocześnie granica powiatu raciborskiego, również do dziś

opr. w, źródło: Z dziejów powiatu raciborskiego R. Kincel, Dzieje Raciborza i jego dzielnic P. Newerla