Kartka z kalendarza: zajęcie Raciborza przez wojska sowieckie

Wojska radzieckie zajęły Racibórz 31 marca 1945. Polska grupa operacyjna, licząca około 100 osób, w tym funkcjonariusze milicji i służby bezpieczeństwa, znalazła się w Raciborzu między 12 a 15 kwietnia. Z kolei grupa operacyjna Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów i Ministerstwa Przemysłu przybyła do Raciborza 9 maja. Dzień później przyjechała 80-osobowa grupa osób z zadaniem stworzenia administracji cywilnej. W tym samym dniu na skraju miasta znalazła się grupa umundurowanych Czechów z zamiarem zorganizowania czechosłowackiej administracji. Dopiero 12 maja komendantura sowiecka otrzymała rozkaz przekazania miasta Polakom. Czesi zostali przez Rosjan zmuszeni do opuszczenia miasta. Należy także zauważyć, że pod koniec maja czechosłowackie jednostki ponownie zamierzały zająć Racibórz, w czym przeszkodziła im milicja. Oficjalne objęcie Raciborza przez polskie władze cywilne nastąpiło 9 maja 1945 roku.

Według szacunków przeprowadzonych pod koniec 1945 roku śródmieście było prawie całkowicie zniszczone, przedmieścia w 70 %. Średnią zniszczeń określono na około 85 %. Należy podkreślić, że tylko niewielka ich część była wynikiem walk, choć autorzy różnych opracowań sprzed 1990 roku usiłowali przedstawić to jako efekt działań wojennych. Racibórz nie był twierdzą, w której domy zamieniono w punkty oporu. Nie jest prawdą, że w nocy z 30 na 31 marca 1945 roku trwały pełne napięcia walki uliczne, padały jeden po drugim punkty oporu. Miasta bronił trzytysięczny garnizon, w większości formacji SS. 1 marca 1945 roku o godz. 8:00 sowiecki sztab generalny został powiadomiony, że jednostki 60. Armii generała porucznika P. Kuroczkina „wyzwoliły” Racibórz. Racibórz został tymczasem zajęty, a nie zdobyty. Większość zniszczeń była wynikiem podpaleń, dokonanych przez wojska sowieckie wiosną 1945 roku. Twierdzi się, że dowództwo 4 Frontu Ukraińskiego, które prowadziło operacje na Górnym Śląsku, około 16 kwietnia 1945 roku wydało rozkaz całkowitego zniszczenia miasta. Wysuwana jest teza, iż przyczyn wydania rozkazu należy szukać w konflikcie granicznym między Polakami a Czechami. Nie mogąc wywiązać się jakoby z czynionej obietnicy przekazania Raciborza władzom czechosłowackim, dowództwo radzieckie nakazało spalić zabudowę. W maju 1945 roku w Raciborzu przebywało około 3000 osób. 

Na podstawie Paweł Newerla, Dzieje Raciborza i jego dzielnic