Dawna śląska Wigilia - dania i wróżby

Jako drugie danie, obok tradycyjnego smażonego karpia, zjawiały się na wigilijnym stole siemieniotka i moczka. Na jednym talerzu spotykały się więc ziarna prosa, tatarki (odmiany kaszy gryczanej, zwanej w Raciborskiem poganką) i konopi. Wszystkie, według dawnych wierzeń, mają magiczną siłę i wróżą powodzenie. Śląskim zwyczajem jest stawianie na stole nakrycia dla zmarłych, a także dla wędrowca, który mógłby przyjść i poprosić o gościnę. Obowiązkowo trzeba przyjąć choćby żebraka. Pod obrus trzeba dać pieniądze. To ma zapewnić dostatek. Na południu i na Górnym Śląsku zachował się zwyczaj rzucania w ogień strawy wigilijnej dla zmarłych. W Raciborskiem przyzywa się ich wprost na wieczerzę.

Po wypiciu wigilijnego kompotu z suszonych śliwek i fig przystępowano do kolędowania, wróżb a dziś sprawdzania, co też Dzieciątko dało pod choinkę. Panny wychodziły z domów na dwór i skąd usłyszały pierwszy odgłos szczekającego psa, stamtąd miał przyjść pan młody. Wróżono z siana, orzechów i jabłek. Jeśli źdźbło wyciągnięte spod obrusa było zielone, znaczyło to szczęście, powodzenie lub rychły ślub. Orzechów na wróżbę brano cztery, tyle ile pór roku, albo i dwanaście, tyle ile miesięcy w roku. Jeśli orzech był zdrowy - wróżyło to powodzenie. Jabłka do wróżby krajano w poprzek. Jeśli pestki układały się w gwiazdę - wróżba była pomyślna, jeśli w krzyż - oznaczało to ciężkie przeżycia i kłopoty w nadchodzącym roku.

Julita Ćwikła – etnograf z Muzeum w Raciborzu

Charakterystyczne dla śląskiej kuchni są potrawy świąteczne, takie jak makowiec i siemieniotka.
Na wigilijnym śląskim stole nie może zabraknąć potrawy sporządzonej z maku. Mak uważany był za symbol „tamtego” świata. Sprowadzał on na człowieka sen, przenosił go w „inny” świat. Dlatego maku używano najczęściej do sporządzenia potraw świątecznych i obrzędowych. Niezliczone ziarnka maku miały powodować także obfitość w domu i zagrodzie. Na Śląsku z maku przygotowuje się do dnia dzisiejszego potrawę o nazwie makówka. Pół kilograma maku należy dokładnie wypłukać, ugotować i zemleć dwa razy przez maszynkę, dodać miód, cukier, rodzynki, orzechy i migdały. Ugotować pół litra mleka, dodać dwie łyżki masła, pół kilograma cukru oraz olejek migdałowy. Trzy bułki lub chałkę pokroić w plastry, nasączyć je ciepłym mlekiem i w salaterce układać warstwami bułkę i masę makową. Potrawa powinna stać kilka godzin i należy podawać  ją dobrze schłodzoną. Wśród tradycyjnych, wigilijnych potraw śląskich występuje także siemieniotka. Potrawa ta popularna była na całym Śląsku. Historia siemieniotki według tradycji ludowej na Śląsku jest następująca: „Było to tak, że jak się Pan Jezus urodził, to w Betlejem razem się spotkali Żydzi i poganie, co tam mieszkali. Spotkali się i trzeba było potem coś zjeść, bo już zgłodnieli, jak mówili o tym narodzeniu, i się też zastanawiali, co z tego będzie. To wtedy ugotowali „siemieniotka” po raz pierwszy. Konopie co były potrzebne, to przynieśli Żydzi. No a krupy, to przynieśli ci poganie, i przez to nazywają się pogańskie. To przy tej siemienotce była ta ich wieczerza. To na pamiątka tego, że była w dniu Bożego Narodzenia, teraz sie jom też je na wilija”. Obecnie w Raciborskiem znana jest tylko z opowiadań starszych ludzi i coraz rzadziej występuje na wigilijnym stole. Siemię konopne parzono wrzątkiem, odcedzano i ubijano w stępie, aż odpadły łuski. Wówczas przepłukiwano je wodą i odrzucano, a wyciśnięty z nasion biały płyn (mleczko) gotowano i podprawiano mąką. Doprawiano ją solą bądź cukrem.