Deepfake’i coraz większym zagrożeniem. INTERPOL ostrzega przed oszustami wykorzystującymi sztuczną inteligencję

Rozwój generatywnej sztucznej inteligencji sprawia, że metody stosowane przez internetowych oszustów stają się coraz trudniejsze do wykrycia. Materiały, które jeszcze niedawno wymagały specjalistycznej wiedzy i zaawansowanego sprzętu, można dziś przygotować przy użyciu ogólnodostępnych narzędzi. W efekcie przestępcy mogą tworzyć realistyczne nagrania wideo, naśladować głosy konkretnych osób i prowadzić rozmowy, które na pierwszy rzut oka nie wzbudzają podejrzeń.

Na rosnące zagrożenie zwraca uwagę INTERPOL, który 19 października 2026 roku poinformował o rozpoczęciu międzynarodowej kampanii informacyjno-edukacyjnej poświęconej przestępczości wykorzystującej materiały generowane lub modyfikowane przez sztuczną inteligencję. Jej celem jest zwiększenie świadomości społecznej oraz pokazanie, jak rozpoznawać próby oszustwa, zanim dojdzie do utraty pieniędzy lub ujawnienia wrażliwych danych.

Deepfake może udawać bliską osobę

Deepfake to materiał dźwiękowy, filmowy lub graficzny, który został wygenerowany albo zmodyfikowany przy użyciu sztucznej inteligencji w taki sposób, by przedstawiał osobę lub sytuację, które mogą nie odpowiadać rzeczywistości. Technologia ta może służyć różnym celom, ale w rękach przestępców staje się narzędziem manipulacji.

Zaawansowane aplikacje pozwalają tworzyć wirtualne postacie o realistycznym wyglądzie i sposobie mówienia. Umożliwiają również odtwarzanie cech charakterystycznych głosu oraz wyglądu konkretnej osoby na podstawie materiałów dostępnych w internecie. Do przygotowania takiej imitacji nie zawsze potrzeba dużej ilości danych ani specjalistycznego zaplecza technicznego.

Oznacza to, że zagrożenie nie dotyczy już wyłącznie polityków, celebrytów czy innych osób publicznych. Potencjalnym celem może być każdy, kto publikuje w sieci swoje zdjęcia, filmy lub nagrania głosowe. Materiały udostępniane w mediach społecznościowych mogą zostać wykorzystane przez oszustów do stworzenia fałszywego wizerunku, a następnie uwiarygodnienia kontaktu z potencjalną ofiarą.

Szczególnie niebezpieczne są sytuacje, w których przestępca podszywa się pod osobę znaną ofierze. Rozmowa telefoniczna, wiadomość głosowa, a nawet połączenie wideo nie dają już takiej pewności co do tożsamości rozmówcy jak dawniej. Jeśli dodatkowo pojawia się nagła prośba o pieniądze lub przekazanie poufnych informacji, łatwo zareagować pod wpływem emocji.

Od fałszywych inwestycji po oszustwa matrymonialne

INTERPOL zwraca uwagę, że sztuczna inteligencja może być wykorzystywana w wielu rodzajach przestępczości. Jednym z nich są oszustwa inwestycyjne, w których przestępcy próbują przekonać ofiary do wpłacenia pieniędzy na rzekomo atrakcyjne przedsięwzięcia. Wizerunek znanej osoby, spreparowane nagranie lub pozornie wiarygodna rozmowa mogą służyć uwiarygodnieniu fałszywej oferty.

Innym zagrożeniem jest podszywanie się pod członków rodziny, przyjaciół lub współpracowników. Oszust może skontaktować się z ofiarą i poinformować o nagłym problemie, który wymaga natychmiastowego przelewu. Wykorzystanie skopiowanego głosu lub obrazu bliskiej osoby ma sprawić, że prośba nie wzbudzi podejrzeń.

Podobne mechanizmy pojawiają się w oszustwach matrymonialnych. Przestępcy tworzą fikcyjne tożsamości, wykorzystują wygenerowane zdjęcia i prowadzą rozmowy mające zbudować emocjonalną więź. Po zdobyciu zaufania zaczynają prosić o pieniądze, powołując się na problemy osobiste, nagłe wydatki lub inne trudne sytuacje.

Sztuczna inteligencja może być również wykorzystywana do szantażu seksualnego, tworzenia pornograficznych materiałów z wizerunkiem osób, które nie brały udziału w ich powstaniu, oraz rozpowszechniania dezinformacji.

Wspólnym elementem tych działań jest próba wykorzystania zaufania, strachu lub silnych emocji. Celem przestępców jest najczęściej wyłudzenie pieniędzy, uzyskanie dostępu do kont albo pozyskanie danych, które mogą zostać wykorzystane w kolejnych przestępstwach.

Sztuczna inteligencja usuwa dawne sygnały ostrzegawcze

Jeszcze niedawno wiele internetowych oszustw można było rozpoznać dzięki nieporadnie napisanym wiadomościom, błędom językowym, niespójnym oznaczeniom firm czy słabej jakości materiałom graficznym. Generatywna sztuczna inteligencja znacząco ogranicza znaczenie tych sygnałów.

Narzędzia AI potrafią przygotowywać poprawne językowo wiadomości, dopasowywać ich treść do odbiorcy oraz tworzyć materiały wizualne, które wyglądają profesjonalnie. Przestępcy mogą dzięki temu prowadzić bardziej przekonujące rozmowy i budować fałszywe historie, które trudniej zweryfikować na pierwszy rzut oka.

Toshinobu Yasuhira, dyrektor Centrum Innowacji INTERPOL-u, zwraca uwagę, że rozwój tej technologii zaciera dotychczasowe sygnały ostrzegawcze. Jak podkreśla, każdy może stać się ofiarą podobnego oszustwa, niezależnie od wieku, miejsca zamieszkania czy wykonywanej pracy.

Dlatego tak istotne staje się nie tylko rozpoznawanie podejrzanych wiadomości, ale również sprawdzanie tożsamości rozmówców i weryfikowanie ich próśb. Nawet jeśli nagranie wygląda autentycznie, a głos brzmi znajomo, nie powinno to stanowić wystarczającego potwierdzenia, że kontaktujemy się z właściwą osobą.

Nieoczekiwany telefon i pilny przelew? Zachowaj ostrożność

W ramach kampanii INTERPOL przygotował trzy krótkie filmy, również stworzone z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Mają one pokazać, jak materiały syntetyczne mogą być wykorzystywane do oszukiwania ludzi. Hasło kampanii brzmi: „Zaczekaj. Sprawdź. Nie daj się oszukać”.

Organizacja wskazuje kilka sygnałów, które powinny skłonić do zachowania szczególnej ostrożności.

Pierwszym jest nieoczekiwany kontakt ze strony nieznanej osoby lub kogoś, kto podaje się za członka rodziny, znajomego albo przedstawiciela instytucji. Szczególną czujność powinny wzbudzić rozmowy, które szybko schodzą na temat pieniędzy, danych bankowych lub innych poufnych informacji.

Kolejnym sygnałem jest presja czasu. Oszust może przekonywać, że sytuacja wymaga natychmiastowej reakcji, a każda minuta zwłoki przyniesie poważne konsekwencje. Może opowiadać o wypadku, problemach finansowych lub zagrożeniu dotyczącym bliskiej osoby. Pośpiech ma ograniczyć możliwość sprawdzenia, czy historia jest prawdziwa.

Niepokojące powinno być również manipulowanie emocjami. Przestępcy mogą wzbudzać strach, poczucie winy lub współczucie, a następnie nakłaniać do podjęcia decyzji, której w innych okolicznościach ofiara nie podjęłaby tak łatwo. Dodatkowym sygnałem ostrzegawczym jest żądanie zachowania sprawy w tajemnicy i nieinformowania rodziny ani współpracowników.

Ostrożność należy zachować także wtedy, gdy ktoś proponuje nietypowy sposób przekazania pieniędzy, na przykład za pośrednictwem kryptowalut lub kart podarunkowych. Takie transakcje mogą być trudne do prześledzenia, a odzyskanie utraconych środków bywa bardzo trudne.

W przypadku znajomości internetowych warto zwrócić uwagę na tempo rozwoju relacji. Jeśli nowo poznana osoba szybko deklaruje miłość, buduje silną więź emocjonalną, a następnie prosi o pieniądze lub namawia do przeniesienia rozmowy poza portal randkowy, należy zachować szczególną ostrożność.

Jak sprawdzić, czy rozmówca jest tym, za kogo się podaje?

INTERPOL zaleca przede wszystkim, by nie podejmować decyzji pod wpływem emocji. Nawet jeśli rozmówca brzmi znajomo, a sytuacja wydaje się pilna, warto przerwać kontakt i poświęcić chwilę na sprawdzenie informacji.

Jeśli otrzymamy podejrzany telefon od osoby podającej się za członka rodziny lub znajomego, najlepiej zakończyć rozmowę i oddzwonić na numer, który mamy już zapisany i wcześniej zweryfikowany. Nie należy polegać wyłącznie na numerze wyświetlonym podczas podejrzanego połączenia ani na głosie rozmówcy.

Dobrym rozwiązaniem jest również ustalenie z najbliższymi hasła bezpieczeństwa lub tajnego pytania. Taki uzgodniony wcześniej sposób potwierdzania tożsamości może pomóc w sytuacji, gdy ktoś zadzwoni z prośbą o pilną pomoc finansową, a jego głos będzie przypominał głos bliskiej osoby.

W przypadku kontaktów internetowych warto sprawdzać informacje o rozmówcy i zwracać uwagę na pochodzenie wykorzystywanych przez niego zdjęć. Fotografia profilowa nie musi przedstawiać osoby, z którą faktycznie prowadzimy rozmowę. Nie należy również traktować realistycznego nagrania wideo jako ostatecznego dowodu autentyczności.

Kolejnym ważnym elementem ochrony jest zabezpieczenie kont internetowych. INTERPOL zaleca włączenie uwierzytelniania dwuskładnikowego wszędzie tam, gdzie jest ono dostępne. Dzięki temu samo poznanie hasła przez przestępcę nie musi wystarczyć do uzyskania dostępu do konta.

Firmy również muszą przygotować się na nowe zagrożenia

Oszustwa z wykorzystaniem deepfake’ów stanowią zagrożenie nie tylko dla osób prywatnych, ale także dla przedsiębiorstw. Podszywanie się pod przełożonych, współpracowników czy kontrahentów może prowadzić do nieautoryzowanych przelewów, ujawnienia poufnych informacji lub naruszenia bezpieczeństwa firmowych systemów.

Jedną z metod wykorzystywanych przez przestępców jest vishing, czyli oszustwo telefoniczne oparte na manipulacji i socjotechnice. Rozmówca może podawać się za osobę uprawnioną do wydania polecenia finansowego i wywierać presję na pracowniku, aby ten niezwłocznie wykonał przelew lub przekazał dane.

INTERPOL wskazuje, że firmy powinny szkolić pracowników w zakresie rozpoznawania oszustw wykorzystujących sztuczną inteligencję, deepfake’i i manipulację telefoniczną. Ważne jest również wprowadzenie procedur weryfikacji tożsamości oraz potwierdzania transakcji finansowych.

W przypadku przelewów na wysokie kwoty lub przekazywania szczególnie istotnych danych warto stosować dodatkowe potwierdzenie za pośrednictwem niezależnego kanału komunikacji. Polecenie przekazane podczas rozmowy telefonicznej lub wideokonferencji nie powinno automatycznie zastępować obowiązujących procedur.

Istotne pozostaje także regularne aktualizowanie oprogramowania, które pomaga ograniczać ryzyko związane ze złośliwymi programami i oprogramowaniem szpiegującym.

Co zrobić, gdy podejrzewamy oszustwo?

Jeśli pojawi się podejrzenie, że mamy do czynienia z próbą wyłudzenia, należy przede wszystkim wstrzymać się z przekazywaniem pieniędzy i udostępnianiem danych. Warto samodzielnie skontaktować się z osobą lub instytucją, na którą powołuje się rozmówca, korzystając ze znanego i sprawdzonego kanału komunikacji.

Jeżeli doszło już do przekazania środków, liczy się czas. Należy jak najszybciej powiadomić bank, aby sprawdzić, czy możliwe jest zablokowanie transakcji lub podjęcie działań ograniczających straty. O podejrzeniu przestępstwa należy również poinformować lokalne organy ścigania.

Warto zachować wiadomości, numery telefonów, dane rachunków, zrzuty ekranu i inne materiały mogące pomóc w wyjaśnieniu sprawy. Nie należy usuwać korespondencji, która może stanowić dowód.

Globalna kampania INTERPOL-u

Kampania jest częścią projektu SynthWave PLUS, którego celem jest wspieranie organów ścigania w Azji Południowo-Wschodniej i innych regionach świata w przeciwdziałaniu zagrożeniom związanym z materiałami syntetycznymi.

Projekt obejmuje rozwijanie badań nad zagrożeniami powodowanymi przez treści generowane przez sztuczną inteligencję, zwiększanie świadomości społecznej oraz przygotowywanie specjalistycznych szkoleń dla funkcjonariuszy. Inicjatywa jest finansowana przy wsparciu rządu Japonii.

INTERPOL z siedzibą w Lyonie we Francji zrzesza 196 państw członkowskich i wspiera międzynarodową współpracę policyjną. Organizacja udostępnia bazy danych, zapewnia wsparcie operacyjne i analityczne oraz prowadzi szkolenia pomagające w zwalczaniu przestępczości.

Rozwój sztucznej inteligencji przynosi wiele nowych możliwości, ale jednocześnie dostarcza przestępcom narzędzi do tworzenia coraz bardziej przekonujących oszustw. Dlatego podstawową zasadą bezpieczeństwa pozostaje niezależna weryfikacja tożsamości i każdej nietypowej prośby o pieniądze lub dane. Nawet jeśli głos brzmi znajomo, a twarz na ekranie wygląda autentycznie, przed wykonaniem przelewu warto zatrzymać się i sprawdzić, kto naprawdę się z nami kontaktuje.