Gra w powodziową ruletkę. Blisko dwa lata po wezbraniu Zbiornik Racibórz wciąż z ograniczoną sprawnością

- Na jednej z sesji Rady Powiatu przedstawiciel Wód Polskich informował, że zbiornik Racibórz Dolny może funkcjonować jedynie w ograniczonym zakresie ze względu na konieczność przeprowadzenia napraw. Jednocześnie z informacji publikowanych w Biuletynie Informacji Publicznej Wód Polskich wynika, że część prac była realizowana jeszcze do końca 2025 roku. Przykładowo, przegląd i naprawa systemu ASTKZ (automatyczne systemy pomiarowe na obiektach hydrotechnicznych) zbiornika Racibórz Dolny, w ramach pakietu napraw usuwających skutki powodzi, były prowadzone jeszcze w IV kwartale 2025 roku - czytamy w interpelacji radnego Krzysztofa Bajerskiego, który zadał poniższe pytania.

W związku z powyższym proszę o uzyskanie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy zbiornik Racibórz Dolny jest obecnie w pełni sprawny i może funkcjonować bez ograniczeń?
2. Czy planowane są jeszcze jakiekolwiek prace naprawcze lub modernizacyjne, a jeśli tak - w jakim zakresie i terminie?
3. Czy wszystkie skutki powodzi na urządzeniach hydrotechnicznych w naszym regionie zostały już usunięte?
4. Jeśli nie - jakie obiekty lub odcinki wymagają jeszcze prac oraz jaki jest przewidywany harmonogram ich realizacji?

Odpowiedź Wód Polskich

W odpowiedzi na złożoną przez Pana interpelację dotyczącą aktualnego stanu technicznego Zbiornika Racibórz Dolny oraz infrastruktury hydrotechnicznej w naszym regionie informuję, iż pismem numer CG.ZPC.054.1.2026 z dnia 29 kwietnia 2026 roku Zastępca Dyrektora Zarządu Zlewni w Gliwicach Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z siedzibą w Gliwicach przekazała następujące informacje:

Zbiornik Racibórz Dolny we wrześniu 2024 roku przyczynił się do obniżenia fali powodziowej na rzece Odrze piętrząc wodę w czaszy zbiornika. Został wypełniony w 80 procentach magazynując 148 milionów metrów sześciennych wody. Po przejściu wezbrania został poddany kontroli technicznej przez Centrum Technicznej Kontroli Zapór, w wyniku której zalecono:

- odżwirowanie i odmulenie kanału dopływowego do Budowli Przelewowo-Spustowej, likwidację odsypiska na dolnym stanowisku budowli do końca 2026 roku,

- doprowadzenie do sprawności sieci piezometrycznej (Punkty Obserwacyjne korpusu i Punkty Obserwacyjne podłoża) do końca 2026 roku,

- zaktualizowanie wartości przepływów przez Budowlę Przelewowo-Spustową w relacji z odpowiadającymi im stanami wody dolnej, a następnie uwzględnienie w instrukcji eksploatacyjnej do końca 2026 roku,

- zaprzestanie ornego użytkowania bezpośrednio poniżej drogi serwisowej na dolnym stanowisku zapory czołowej, utrudniającego obserwację przedpola zapory, w kontekście ewentualnych przebić hydraulicznych i utworzenie w tym miejscu 50-metrowego pasa trwałego użytku zielonego do końca 2025 roku,

- sukcesywnie uzupełniać zadarnienie skarpy odwodnej zapory czołowej i skarp przejazdów drogowych,

- doprowadzenie do właściwego stanu koryta cieku Psina i obniżenia niwelety drogi serwisowej wzdłuż przełożonego koryta Psiny na odcinku od kilometra 2+200 do 2+250,

- wyremontowanie dylatacji pionowych oraz poziomych pomiędzy filarami a płytami przelewów na Budowli Przelewowo-Spustowej,

- likwidację bąbelkowania na krawędzi materacy elastycznych i skarpy rowu opaskowego wzdłuż zapory czołowej (od kilometra 1+670 do 1+840).

Część z zaleceń wykonano już w 2025 roku, jak na przykład naprawę wyboju na początkowym odcinku kanału odprowadzającego do Budowli Przelewowo-Spustowej, przegląd i naprawę systemu Aparatury Sterującej i Technicznej Kontroli Zapór zbiornika Racibórz Dolny, sporządzenie dokumentacji uzupełniającej do Instrukcji Eksploatacji Zbiornika w zakresie przepływu przez Budowlę Przelewowo-Spustową, wykonanie ekspertyzy ustalającej przyczynę wysięku wody z drenażu w rowie opaskowym na zaporze czołowej w kilometrze 1+700 zbiornika Racibórz Dolny, zaprzestanie ornego użytkowania poniżej zapory czołowej.

Jednak do czasu ostatecznej weryfikacji ustaleń ekspertyz w sprawie warunków gruntowych w obrębie uszkodzeń koryta Rowu Tworkowskiego, gejzerów powstałych przy ujściu kanału rybackiego oraz w czaszy zbiornika wyrównawczego pompowni Buków, ponadto w sprawie zagęszczenia podłoża pod ławką i rowem opaskowym zapory czołowej na długości bąbelkowania od kilometra 1+670 do 1+840, a następnie wdrożenia przyjętych rozwiązań, ograniczono piętrzenie w zbiorniku do rzędnej 193,80 metra nad poziomem morza Kronsztadt, który odpowiada rzędnej piętrzenia z września 2024 roku.

Podsumowując, zbiornik Racibórz Dolny może być bezpiecznie użytkowany zgodnie z obowiązującymi pozwoleniami i instrukcjami, przy uwzględnieniu zaleceń, w tym ograniczających funkcjonowanie obiektu.

W bieżącym roku planowane jest wykonanie pozostałych zadań wynikających z zaleceń pokontrolnych, jednak realizacja zadań uzależniona jest od zapewnienia finansowania i wyników postępowań przetargowych. Realizowane jest zadanie pod nazwą: „Wykonanie badań geofizycznych dla zadania: Doszczelnienie przesłony przeciwfiltracyjnej zapory czołowej wraz z robotami towarzyszącymi na terenie Zbiornika Racibórz Dolny”. Wyniki badań w zakresie doszczelnienia przesłony przeciwfiltracyjnej zapory czołowej pozwolą określić dalsze działania.

Jednocześnie informujemy, że w roku 2026 Zarząd Zlewni w Gliwicach planuje realizację następujących zadań utrzymaniowych:

- Odmulenie kanału doprowadzającego do Budowli Przelewowo-Spustowej (zbiornik Racibórz Dolny) – 2 500 000,00 złotych,

- Likwidacja odsypiska w korycie rzeki Odry wraz z odcinkowym zabezpieczeniem wyerodowanych skarp poniżej mostu kolejowego relacji Rybnik-Chałupki – 3 100 000,00 złotych,

- Opracowanie dokumentacji wyznaczenia poziomów alarmowych dla piezometrów podłożowych i korpusowych zapór zbiornika przeciwpowodziowego Racibórz Dolny – 160 000,00 złotych,

- Wykonywanie badań oleju hydraulicznego napędów hydraulicznych Budowli oraz Utrzymanie systemu Aparatury Sterującej i Technicznej Kontroli Zapór piezometrów zbiornika Racibórz Dolny (utrzymanie komunikacji – 525 kart SIM) – 29 480,39 złotych,

- Przegląd pogwarancyjny agregatów prądotwórczych – zbiornik Racibórz Dolny i polder Buków (8 agregatów) – 50 061,00 złotych,

- Serwis stacji transformatorowych – Zbiornik Racibórz i polder Buków (6 stacji transformatorowych) oraz serwis stacji transformatorowej stopień wodny Koźle (1 stacja transformatorowa) – 35 000,00 złotych,

- Serwis baterii kondensatorów na obiektach hydrotechnicznych zbiornika Racibórz Dolny – 10 000,00 złotych,

- Przegląd głównego złącza GLR AY84 w rozdzielnicy Średniego Napięcia 20 kilowoltów ZK-SN Racibórz Zapora na zapleczu eksploatacyjnym zbiornika Racibórz Dolny oraz pomiary kabli Średniego Napięcia (rezystancja izolacji) na przepompowniach Lubomia i Buków – 15 000,00 złotych,

- Przegląd elementów podwodnych budowli zbiornika Racibórz Dolny – prace podwodne, nurek – 50 000,00 złotych,

- Przegląd zasilaczy bezprzerwowych UPS na obiektach hydrotechnicznych zbiornika Racibórz Dolny i polderu Buków – 20 000,00 złotych,

- Koszenie kanału dopływowego i odpływowego do Budowli Przelewowo-Spustowej zbiornika Racibórz Dolny – 61 500,00 złotych,

- Przegląd pogwarancyjny 4 sztuk pomp BBA BA 300K użyczonych jednostkom Ochotniczej Straży Pożarnej powiatu raciborskiego oraz pompy dużej wydajności BBA BA 700G – serwis pogwarancyjny wraz z usunięciem stwierdzonych usterek – 35 000,00 złotych,

- Przegląd gruntowny (sześcioletni) pomp zatapialnych na przepompowniach Buków i Lubomia (10 pomp Xylem Flygt) – 160 000,00 złotych,

- Uporządkowanie terenu z dzikich wysypisk śmieci z czaszy zbiornika Racibórz Dolny – 7 500,00 złotych,

- Wymiana uszkodzonych opraw oświetleniowych sodowych na oprawy LED na drodze dojazdowej do zaplecza eksploatacyjnego polderu Buków – 10 000,00 złotych,

- Usprawnienie systemu alarmowego na polderze Buków wraz z opracowaniem dokumentacji – 30 000,00 złotych,

- Utrzymanie systemu Aparatury Sterującej i Technicznej Kontroli Zapór piezometrów zbiornika Racibórz Dolny (przegląd, wymiana baterii, kalibracja, diagnostyka) – 61 500,00 złotych,

- Naprawa uszkodzonych reperów na zbiorniku Racibórz i polderze Buków wraz z pomiarami geodezyjnymi – 12 300,00 złotych,

- Demontaż nieczynnego fragmentu linii średniego napięcia w czaszy polderu Buków, miejscowość Roszków – 20 000,00 złotych,

- Montaż 2 słupów z oświetleniem i kamerą na rozdziale wód rzeki Psiny zasilanych przez akumulator i panel fotowoltaiczny – Zbiornik Racibórz – 25 000,00 złotych,

- Naprawa i konserwacja sieci piezometrów w sąsiedztwie zbiornika Racibórz i polderu Buków – 61 500,00 złotych,

- Naprawa drogi z płyt ażurowych na polderze Buków – droga przy stopie skarpy odpowietrznej zapory prawobrzeżnej od kilometra 8+050 do 8+700 – 120 000,00 złotych,

- Naprawa drogi serwisowej na koronie wału działowego polderu Buków – 12 300,00 złotych,

- Wymiana łat wodowskazowych na obiektach zbiornika Racibórz Dolny w związku ze zmianą układu odniesienia z PL-KRON86-NH na PL-EVRF 2007-NH – 150 000,00 złotych,

- Ocena i kontrola pięcioletnia stanu technicznego wałów przeciwpowodziowych będących w administracji na terenie Nadzoru Wodnego Racibórz – wał rzeki Odry w kilometrach od 20+000 do 21+570 w miejscowości Chałupki, w kilometrach od 51+500 do 52+212 w miejscowości Racibórz, w kilometrach od 52+000 do 54+252 w miejscowości Racibórz obręb Ostróg – 120 000,00 złotych,

- Ocena i kontrola pięcioletnia stanu technicznego suchych zbiorników przeciwpowodziowych będących w administracji Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na terenie Nadzoru Wodnego Racibórz – K-2 w kilometrze 5+565, K-3 w kilometrze 4+000, K-5 w kilometrze 1+760 na terenie gminy Rudnik – 100 000,00 złotych,

- Ocena i kontrola pięcioletnia stanu technicznego wałów przeciwpowodziowych będących w administracji – Nadzór Wodny Rybnik – 120 000,00 złotych (dotyczy między innymi wałów rzeki Sumina),

- Prace utrzymaniowe koryta cieku Bodek (Żabnica) w kilometrach od 1+280 do 1+660 miejscowość Racibórz – 150 000,00 złotych,

- Odcinkowa konserwacja rzeki Psina w kilometrach od 0+000 do 8+000 w miejscowości Bieńkowice, gmina Krzyżanowice – 230 000,00 złotych,

- Prace utrzymaniowe na cieku Sumina, odcinkowo, w kilometrach od 3+000 do 7+000, od 13+960 do 17+200 i od 21+970 do 23+770, gmina Nędza, Lyski, Kornowac – 300 000,00 złotych.

Obecnie prowadzone są postępowania przetargowe, a realizacja zadań będzie wynikać wprost od pozytywnie zakończonych postępowań przetargowych. Podajemy, że urządzenia wodne, czyli zbiorniki mokre, zbiorniki suche, wały przeciwpowodziowe są poddawane obowiązkowym kontrolom i ocenie stanu technicznego wynikającym z zapisów prawa budowlanego. Wały przeciwpowodziowe są wykaszane dwukrotnie w ciągu roku. Cieki są poddawane bieżącym konserwacjom. Zakres prac wynika ze środków finansowych przyznawanych przez Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej.