Śląsko-morawskie pogranicze doczekało się kolejnej książki, tym razem dr Marceli Szymańskiej

Dziedzictwo kulturowe południowej części powiatu raciborskiego - to tytuł książki dr Marceli Szymańskiej, na co dzień polonistki w miejscowej podstawówce. Promocja wydawnictwa odbyła się w krzanowickim domu kultury z udziałem władz samorządowych, mieszkańców i zaproszonych gości.

Literacki dorobek Krzanowic nie jest mały, m.in. za sprawą opracowań dr Kornelii Lach czy śp. dr. Norberta Miki. Karty tych opracowań wypełnia historia, wierzenia i zwyczaje. Tym razem tematem stała się kultura rolna (agrarna), dziedzictwo i praktyki religijne, a także tradycje kulturalne.

Nowa książka dr Marceli Szymańskiej to nie tylko kompendium wiedzy o kulturze i tradycjach Moraw, ale także hołd złożony dziedzictwu, które wciąż żyje w sercach mieszkańców Krzanowic i okolic. Publikacja niesie ze sobą głębokie przesłanie: zrozumienie przeszłości jest kluczem do budowania tożsamości i przyszłości lokalnej społeczności.

Marcela Szymańska wielokrotnie dała się poznać mieszkańcom gminy jako specjalistka - badaczka regionu, wygłaszając referaty na konferencjach popularnonaukowych w Krzanowicach, Borucinie, Sułkowie czy Raciborzu. Ale Jej aktywność naukowa szybko wybiegać poczęła poza rodzime środowisko. Wiele ośrodków naukowych w kraju zapraszało Ją na ogólnopolskie konferencje naukowe (w Opolu, Lublinie, Pokrzywnej, Warszawie, Bukownie). Wystąpiła także w czeskim Krawarzu i Ołomuńcu. Każdy Jej referat był dobrze przyjęty przez szacowne grono naukowców, a dowodem na to są liczne, pozytywne recenzje stanowiące warunek dopuszczenia prac do druku. Ma na swym koncie około 20 opublikowanych studiów i materiałów. Jest też autorką książki pt. Gwara Krzanowic w powiecie raciborskim (Racibórz-Krzanowice 2009) oraz współredaktorką monografii o krzanowickiej szkole Gimnazjum XXI wieku (red. K. Lach, M. Szymańska, Krzanowice 2019 r.).

Należy do Polskiego Towarzystwa Naukowego, Polskiego Stowarzyszenia Turystki Kulinarnej oraz Polsko-Czeskiego Towarzystwa Naukowego. Jednym słowem jest już cenioną i znaną w środowisku naukowym badaczką szeroko rozumianej kultury ludowej śląsko-morawskiego pogranicza.

Punktem wyjścia do redakcji najnowszej książki był obroniony w 2021 r. doktorat na Uniwersytecie Opolskim, napisany pod kierunkiem dr hab. Doroty Świtały-Trybek.

Praca ta liczy ponad 450 stron i podzielona została na pięć rozdziałów: Obszar i metodologia badań; Zakorzenienie w tradycji; Praktyki wierzeniowe w procesie przemian; Dziedzictwo religijne; Pamięć smaków. Dysertację uzupełnia bogata bibliografia, słownik wyrazów i wyrażeń gwarowych oraz materiał ilustracyjny składający się z 85 trafnie dobranych fotografii, a także streszczenie polskie i angielskie.

Autorka w pierwszym rozdziale charakteryzuje obszar badań i zastosowane techniki badawcze, dopełnia je rozważaniami o gwarze laskiej, przedstawia stan badań nad dziedzictwem kulturowym naszego pogranicza. Interesujący trzon pracy stanowi rozdział drugi poświęcony problematyce kultury agrarnej, która po raz pierwszy doczekała się tak pogłębionego oglądu badawczego. Trzeci rozdział przedstawia spectrum tradycyjnych praktyk wierzeniowych – zakorzenionych w świadomości mieszkańców – związanych w szczególności ze zwierzętami gospodarskimi i uprawą roli. Nie zabrakło w tym miejscu także tematyki zachowań magicznych wbrew pozorom wciąż jeszcze żywotnych. Przedmiotem analizy w rozdziale czwartym są pojęcia religii, religijności, pobożności ludowej i praktyk religijnych. Spośród nich oglądowi poddano m.in. takie zjawiska kulturowe jak: kult wybranych świętych patronów, obchody św. Marcina czy formy pobożności maryjnej. Tematem ostatniego rozdziału są zagadnienia odnoszące się do tradycji kulinarnych gminy Krzanowice.

M. Szymańska zgromadziła w swej pracy bogaty i bardzo cenny materiał terenowy. Zarejestrowała również takie zjawiska kulturowe, które żyją już tylko w pamięci najstarszych mieszkańców i mogłyby w przyszłości zostać zupełnie zapomniane. - Dlatego – jak podkreśla jedna z recenzentek – prof. Uniwersytetu M. Curie-Skłodowskiej w Lublinie, dr hab. Katarzyna Smyk – Gmina Krzanowice może być dumna z tego, w jakim świetle przedstawiła M. Szymańska jej dawnych i obecnych mieszkańców. Można powiedzieć, że wystawiła nie lada pomnik swojej rodzimej społeczności.

Najnowsza publikacja to przybliżenie dorobku badawczego szerokiemu gronu czytelników.