Okruchy ze stołu bogatego rzadko sycą tak dobrze, jak własne miejsce przy stole. Racibórz w cieniu Katowic i w pamięci Opola

„Lepiej jeść okruchy ze stołu bogatego niż siedzieć przy stole biednego” – taki argument padał w raciborskim ratuszu, kiedy w 1999 roku rodziła się nowa mapa administracyjna Polski. Władze Raciborza opowiedziały się wtedy za województwem śląskim. Co jakiś czas odzywały się sentymenty i głosy za Opolskim, ale na tym się kończyło. Po 26 latach widać, że w Opolu nie mogą narzekać. Miasto radzi sobie bardzo dobrze, a Nysa to trzeci najszybciej rozwijający się powiat w Polsce.

Opole chciało Raciborza

Opolskie chciało w 1999 roku powrotu Raciborza. Ukazywał się nawet raciborski dodatek do Nowej Trybuny Opolskiej, a ówczesny arcybiskup Alfons Nossol wprost zabiegał o zjednoczenie dawnego księstwa opolsko-raciborskiego, widząc w ludności autochtonicznej, w tym mniejszości niemieckiej, czynnik integrujący. Racibórz i Opole kroczyły wspólnie do 1975 roku.

Blisko trzy wspólne dekady w Polsce Ludowej nie dostarczyły w 1999 r. argumentów za przynależnością do Opolszczyzny, podobnie jak głosy, że wpływ na decyzje w Opolu powiat raciborski miałby niewspólnie większy niż na to, co dzieje się w Katowicach. Po Kędzierzynie-Koźlu byłby trzecim co do wielkości miastem, mając kilka mandatów w sejmiku i realny wpływ na podział środków z opolskiego zarządu dróg wojewódzkich, opolskiego oddziału Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad czy regionalnego programu operacyjnego ustalającego podział środków unijnych.

Województwo Śląskie imponowało jako o wiele bogatszy region, wtedy silny górnictwem i hutnictwem, z rozwiniętą opieką medyczną, co – o czym rzadziej się wspomina – miało też znaczenie dla raciborskich decydentów z problemami kardiologicznymi.

Przez 26 lat w Raciborzu nie zabiegano o współpracę z Opolem. W katalogu wspólnych spraw jest dziś tylko Euroregion Silesia, obejmujący samorządy raciborskie i głubczyckie, nawiązane w 2005 r. partnerstwo Powiatu Raciborskiego i Kędzierzyńsko-Kozielskiego oraz powstały w czasach rządów PiS projekt reakrywacji linii kolejowej Racibórz-Głubczyce-Racławice Śląskie.

Na obrzeżach wątłej współpracy samorządów wciąż silne są opolsko-raciborskie relacje naukowe (ANS, Uniwersytet Opolski, Politechnika Opolska), nadal mamy wspólnego biskupa, a Eko-Okna okazały się pracodawcą dla tysięcy mieszkańców powiatów głubczyckiego i kędzierzyńsko-kozielskiego, powstrzymując ich przez wyjazdami do Holandii.

Martwy temat

Temat budowy nowych relacji z Opolszczyzną jest dziś w Raciborzu, w mieście i powiecie, martwy. Wciąż – zdaje się – władze upatrują szans w decyzjach podejmowanych w Katowicach mimo, że ziemia raciborska traci tu polityczne znaczenie. Nie ma zresztą żadnego radnego Sejmiku, a przy stole decyzyjnym zasiadają przedstawiciele silnych regionów – Podbeskidzia, dawnego województwa częstochowskiego oraz centrum aglomeracji i dawnego Rybnickiego Okręgu Węglowego.

Nawet marka turystyczna Kraina Górnej Odry zarządzana jest z Rybnika, któremu bliżej na stadion Odry Wodzisław niż do rzeki, która dzięki trasie rowerowej Blue Velo nabierze turystycznego znaczenia od granicy z Czechami przez Wrocław aż nad Bałtyk.

Po 26 latach w Śląskiem „Racibórz jest niewielkim miastem z liczbą mieszkańców wynoszącą 49 360, z czego 52,7% stanowią kobiety, a 47,3% mężczyźni. W latach 2002-2024 liczba mieszkańców zmalała o 16,7%” (źródło: polskawliczbach.pl). Współczynnik dynamiki demograficznej, czyli stosunek liczby urodzeń żywych do liczby zgonów wynosi 0,56 i jest nieznacznie większy od średniej dla województwa oraz znacznie mniejszy od współczynnika dynamiki demograficznej dla całego kraju.

„Opole jest średniej wielkości miastem z liczbą mieszkańców wynoszącą 125 812, z czego 53,2% stanowią kobiety, a 46,8% mężczyźni. W latach 2002-2024 liczba mieszkańców zmalała o 2,7%” (źródło: polskawliczbach.pl).

Warto zwrócić uwagę, że Opole straciło 2,7 proc. mieszkańców. Wskaźnik dla Rybnika to 8,7 proc., Katowic 14,4 proc.

Gminy Opolszczyzny mają co prawda te same problemy z depopulacją co Racibórz (na nieco mniejszym poziomie Nysa, na większym Kędzierzyn-Koźle), ale należy odnotować, że nie jest to region pozbawiony witalności.

Nysa to dziś trzeci najszybciej rozwijający się powiat w Polsce w rankingu Pulsu Biznesu. - Skąd więc tak dynamiczny rozwój? Z potężnych inwestycji w sektorze baterii elektrycznych. Na terenie Radzikowic powstaje zakład do produkcji materiałów katodowych - kluczowego składnika baterii do samochodów elektrycznych. Fabryka ma ruszyć jeszcze w tym roku, zatrudniając około 450 pracowników. Do 2030 r. w cały projekt ma zostać zainwestowane blisko 1,7 mld euro. Już w 2021 r. oddano tu do użytku pierwszy w Europie zakład produkcji materiałów katodowych, zbudowany przez firmę Umicore. Nysa pokazuje, że jedna trafiona megainwestycja potrafi zmienić trajektorię całego powiatu - przynajmniej na razie – pisze dziennik biznesowy.

Nysa choć mniej liczba od Raciborza może się wykazać wyższą medianą cen transakcyjnych mieszkań (5000 pow. Raciborski, 5200 nyski). Nyska uczelnia kształci więcej studentów niż raciborska (ok. 1200 do 1800).

Wśród największych inwestycji – zarówno dla Wałbrzyskiej Specjalnej Strefu Ekonomicznej, jak i kraju – które kapitał ulokowały w Polsce południowo-zachodniej wskazano m.in. te, o których głośno było z końcem 2025 roku w Opolskim. Mowa o: koreańskim Kumho Tire Poland, i amerykańskim Ascend Elements. To te dwa międzynarodowe koncerny wybudują fabryki na terenach Opole – Wrzoski.

W nowym zakładzie na 44 hektarach Ascend Elements produkować będzie materiały do baterii litowo-jonowych dla pojazdów elektrycznych. Zatrudnienie znajdzie ok. 200 osób, a wartość inwestycji wyniesie ponad 5 mld zł. Z kolei Kumho Tire Poland wybuduje pierwszą europejską bazę produkcyjną opon na 30-hektarowym terenie, a wartość inwestycji przekroczy 2 mld zł. W ramach nowej inwestycji zakład ma produkować 6 mln opon rocznie dla największych marek motoryzacyjnych świata. Wśród przedstawicieli opolskiego biznesu, którzy otrzymali wsparcie z WSSE w roku 2025 znalazło się 21 firm.

Dzisiejszy obraz Raciborza to zdaje się portret miasta, które w imię teoretycznego bogactwa metropolii zrezygnowało z bycia liderem w mniejszym, ale bardziej spójnym regionie. Podczas gdy Nysa i Opole przyciągają globalnych graczy i hamują wyludnienie, Racibórz zdaje się tkwić w administracyjnym zawieszeniu – zbyt mały dla Katowic, zbyt odległy mentalnie od Opola. Historia 26 lat pokazuje, że okruchy ze stołu bogatego rzadko sycą tak dobrze, jak własne miejsce przy stole, przy którym ma się realny głos.

Grzegorz Wawoczny

Czytaj także:

Administrowanie schyłkiem. Racibórz traci karty w rozgrywce o przyszły kształt regionu

Polskę czeka łączenie gmin. Tak mogłaby wyglądać nowa mapa Powiatu Raciborskiego