Spotkanie szefów dyplomacji Polski i Czech. Mowa była o długu granicznym Czechów

Ministrowie podjęli m.in. kwestię tzw. długu terytorialnego, który ma Republika Czeska wobec Polski. Dług ten pozostawał nieuregulowany od ok. 70 lat.

- Dzisiaj udało nam się osiągnąć znaczący postęp w sprawie, która jest długotrwale nierozwiązana, czyli prastarego długu granicznego sięgającego lat 50. – powiedział minister Petr Macinka, komentując kwestię zwrotu Polsce terenów przygranicznej ziemi.

- Kwestia ta może być rozwiązana przez wspólny projekt, który będzie zrealizowany na korzyść mieszkańców Czech i Polski np. w zakresie ochrony przeciwpowodziowej - podał polski MSZ.

- Decyzja o przekazaniu Polsce części terytorium Czech musiałaby zostać zatwierdzona przez większość konstytucyjną czeskiego parlamentu, co nigdy nie nastąpiło – napisał na Facebooku czeski minister. - Dziś ja i mój polski kolega Sikorski, doszliśmy do zupełnie innego porozumienia. Żadne terytorium (ani pieniądze) nie musiałyby zostać przekazane, ale Polska powinna być nadal usatysfakcjonowana, a spór mógłby zostać wkrótce zakończony.

W wywiadzie dla czeskiej Telewizji Publicznej dodał: - Nie chodzi o żadną rekompensatę terytorialną ani finansową, wręcz przeciwnie, mówimy o rozwiązaniu tego sporu wspólnym projektem (...) w dziedzinie ochrony przeciwpowodziowej”.

- Problem długu terytorialnego wynoszącego 368 ha jest wynikiem realizacji Umowy między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Republiką Czechosłowacką o ostatecznym wytyczeniu granicy państwowej, podpisanej w Warszawie dnia 13 czerwca 1958 r. Na mocy tego porozumienia Polska przekazała Czechosłowacji grunty o powierzchni 1205 ha, otrzymując w zamian 838 ha. Strony uzgodniły, że wyrównanie długu nastąpi poprzez zawarcie umowy dwustronnej, której elementem będzie wykaz gruntów sporządzony na podstawie prac specjalnie w tym celu powołanej Stałej Polsko-Czeskiej Komisji Granicznej. Powyższe ustalenie zostało potwierdzone w porozumieniu między ministrem spraw zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej a ministrem spraw zagranicznych Czeskiej i Słowackiej Republiki Federacyjnej, zawartym w formie wymiany not (Porozumienie "Skubiszewski-Dienstbier"), które weszło w życie dnia 4 maja 1992 r. wraz z Układem między Rzecząpospolitą Polską a Czeską i Słowacką Republiką Federacyjną o dobrym sąsiedztwie, solidarności i przyjacielskiej współpracy, sporządzonym w Krakowie dnia 6 października 1991 r. - objaśnia MSZ.

Opóźnienia w zawarciu stosownej umowy wynikają z trudności, jakie napotkała Republika Czeska ze znalezieniem dostatecznej ilości gruntów, których powierzchnia byłaby wystarczająca do pełnej rekompensaty. Trudności te były podstawą czeskiej propozycji polegającej na próbie uregulowania długu na drodze finansowej, na co Polska nie wyraziła zgody. W związku z jednoczesnym stanowiskiem rządu polskiego wskazującego na konieczność wywiązania się Republiki Czeskiej ze zobowiązań strona czeska rozpoczęła działania mające na celu znalezienie na swoim terenie gruntów, które mogłyby być przekazane stronie polskiej. Przeciągające się postępowanie w sprawie zwrotu długu terytorialnego było podstawą wystosowania przez Polskę dwóch not dyplomatycznych w dniach 5 marca i 20 września 2007 r., których efektem było spotkanie robocze przedstawicieli Ministerstw Spraw Zagranicznych obu krajów w dniu 26 listopada 2007 r., na którym m.in. omawiano kwestie długu terytorialnego. Strona czeska przedłożyła notę zawierającą propozycję rozdzielenia zwrotu długu na dwa etapy. Według tej propozycji w pierwszym etapie zostałyby zwrócone grunty dotychczas zaewidencjonowane przez Stałą Polsko-Czeską Komisję Graniczną o powierzchni 132 ha. Jednocześnie przebiegałoby poszukiwanie kolejnych gruntów przeznaczonych do wyrównania długu. Strona polska stoi na stanowisku, że umowa dotycząca regulacji kwestii długu terytorialnego Republiki Czeskiej powinna zawierać postanowienia odnoszące się do całości długu, tzn. obejmować 368 ha oraz uwzględniać wykaz poszczególnych parceli, które zostaną przekazane państwu polskiemu w terminie przewidzianym w umowie.

- Zarówno w ocenie Ministerstwa Spraw Zagranicznych, jak i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji strona czeska powinna zintensyfikować wysiłki mające na celu wyszukanie, wzdłuż całej granicy między obu państwami, gruntów o uregulowanym statusie prawnym, nadających się do przekazania stronie polskiej. Zdaniem MSZ poszukiwania gruntów do przekazania nie powinny ograniczać się do nieruchomości, których właścicielem jest Skarb Państwa Republiki Czeskiej, oraz tych nieruchomości, które należą do obywateli RP wyrażających zgodę na ich przekazanie stronie polskiej. Dla uregulowania zobowiązania istniejącego na płaszczyźnie prawno-międzynarodowej nie powinien mieć rozstrzygającego znaczenie fakt, jakiemu podmiotowi przysługuje prawo własności do nieruchomości, która miałaby zostać przekazana stronie polskiej - komentował sprawę w 2022 r. polski resort.

W 2016 r. była mowa o stu hektarach, które potencjalnie mogłaby pozyskać Polska z powiatu opawskiego, graniczącego z raciborskim. Najwięcej gruntów (45 ha) znajduje się w rejonie wsi Třebom, w okolicach Kietrza i Pietrowic Wielkich. Kolejnych 35 hektarów dotyczy gminy Chuchelná, Šilheřovice, Hněvošice, Hať i Píšť na styku z gminami Krzanowice i Krzyżanowice.