PiS: Rząd Tuska zadłuża Polskę na potęgę. Jakie mogą być konsekwencje dla Raciborza?

Wczoraj w Rybniku odbyła się konferencja prasowa Prawa i Sprawiedliwości poświęcona sytuacji finansów państwa oraz ogólnopolskiej akcji „Nowa 5 Tuska”. W wydarzeniu uczestniczyli m.in. posłowie Michał Woś i Bolesław Piecha oraz przedstawiciele PiS z regionu.

Setki miliardów deficytu

Punktem wyjścia do dyskusji są dane dotyczące projektu budżetu państwa na 2027 rok. W jego pierwotnej wersji, przyjętej przez rząd 28 sierpnia, zaplanowano 695 mld zł dochodów, 977,6 mld zł wydatków oraz 282,6 mld zł maksymalnego deficytu. Oznaczało to, że na każde 100 zł dochodów przypadało około 141 zł wydatków.

29 września Rada Ministrów przyjęła jednak kolejną wersję projektu budżetu. W niej dochody zwiększono do 696,4 mld zł, przy pozostawieniu wydatków na poziomie 977,6 mld zł. Planowany deficyt zmniejszono do 281,2 mld zł.

Skala wydatków jest więc nadal bardzo duża. Rząd zakłada jednocześnie m.in. 198,1 mld zł na obronę narodową, 274,1 mld zł na ochronę zdrowia oraz 62,4 mld zł na inwestycje drogowe i kolejowe. W projekcie przewidziano także kontynuację programów społecznych, w tym 800+, 13. i 14. emerytury oraz programu „Aktywny Rodzic”.

Dług będzie rósł

Prognozy przedstawione przez Ministerstwo Finansów w Strategii zarządzania długiem zakładają wzrost państwowego długu publicznego z 48,9 proc. PKB w 2025 roku do 53 proc. w 2026 roku. W 2027 roku wskaźnik ma przekroczyć 55 proc., a w 2029 roku osiągnąć 59,5 proc. PKB.

Jeszcze wyższe wartości pokazuje unijna metodologia liczenia długu sektora instytucji rządowych i samorządowych. Według prognozy będzie to 59,8 proc. PKB w 2025 roku, 65,4 proc. w 2026 roku, 69,1 proc. w 2027 roku i 75,3 proc. w 2029 roku.

To właśnie na możliwych konsekwencjach dalszego wzrostu zadłużenia PiS opiera swoją „Nową 5 Tuska”.

„Nowa 5 Tuska” według PiS

Pierwszym wskazywanym przez PiS zagrożeniem są wyższe podatki. Po przekroczeniu określonych progów ustawa o finansach publicznych przewiduje działania mające prowadzić do ograniczania nierównowagi finansów publicznych i zwiększania dochodów. PiS wskazuje w tym kontekście również na zmiany podatkowe już proponowane przez rząd.

Jedną z nich jest projektowane podniesienie podstawowej stawki CIT z 19 do 22 proc. dla największych podatników, czyli podmiotów osiągających przychody przekraczające 50 mln euro, a także podatkowych grup kapitałowych. Zmiana ta została uwzględniona w prognozie dochodów budżetowych na 2027 rok.

Drugim punktem jest presja na programy społeczne. PiS wskazuje, że przy konieczności ograniczania deficytu w przyszłości mogą pojawić się pytania o zakres finansowania kosztownych programów, takich jak 800+, 13. i 14. emerytura czy „Aktywny Rodzic”. Obecny projekt budżetu na 2027 rok zakłada jednak ich kontynuację.

Trzeci element to wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej. Przepisy związane z procedurami ostrożnościowymi przewidują ograniczenia dotyczące wzrostu wynagrodzeń w określonych warunkach. Obecny projekt budżetu na 2027 rok zakłada natomiast wzrost wynagrodzeń pracowników państwowej sfery budżetowej i nauczycieli o 3 proc.

Czwarty punkt dotyczy waloryzacji emerytur i rent. Obowiązujące przepisy przewidują, że standardowy wskaźnik waloryzacji obejmuje inflację oraz co najmniej 20 proc. realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia. W przypadku uruchomienia określonych procedur ostrożnościowych możliwości zwiększenia waloryzacji ponad inflację mogą zostać ograniczone.

Piątym elementem jest ograniczenie możliwości finansowania inwestycji przez państwo i samorządy. Wśród potencjalnych skutków procedur wymienia się m.in. ograniczenia dotyczące deficytu w budżetach jednostek samorządu terytorialnego, z określonymi wyjątkami.

Co może to oznaczać dla Raciborza?

To właśnie ten ostatni element może mieć znaczenie dla samorządu Raciborza. Jeżeli w przyszłości zostałyby uruchomione ustawowe procedury ograniczające możliwość planowania deficytu przez jednostki samorządu terytorialnego, miasto miałoby mniejszą swobodę w finansowaniu inwestycji poprzez zadłużenie.

W praktyce mogłoby to oznaczać konieczność dokładniejszego wyboru przedsięwzięć inwestycyjnych oraz większą zależność od dochodów własnych, dotacji i środków zewnętrznych. Dotyczyłoby to potencjalnie takich obszarów jak drogi, infrastruktura komunalna, oświata czy modernizacja miejskich obiektów.

Nie oznacza to jednak, że przekroczenie poziomu 55 proc. PKB automatycznie oznacza natychmiastowe zamrożenie płac, ograniczenie waloryzacji czy zakaz zaciągania zobowiązań przez Racibórz. Z rządowej Strategii zarządzania długiem wynika, że przy obecnych prognozach przekroczenie progu 55 proc. nastąpi w 2027 roku, natomiast procedury ostrożnościowe wynikające z ustawy miałyby zostać uruchomione dopiero w dalszej perspektywie. Dokument wskazuje na rok 2030.

Spór o finanse państwa

PiS przekonuje, że rosnące zadłużenie może w przyszłości wymusić ograniczenie wydatków lub zwiększenie dochodów państwa, a koszty takiej polityki mogą pośrednio odczuć także samorządy i mieszkańcy.

Rząd przedstawia natomiast projekt budżetu na 2027 rok jako budżet nastawiony na bezpieczeństwo, ochronę zdrowia i rozwój gospodarki. Wskazuje przy tym, że projekt jest zgodny z krajowymi i unijnymi regułami fiskalnymi, a jednocześnie przewiduje dalsze finansowanie programów społecznych i znaczące wydatki inwestycyjne.

Debata o stanie finansów państwa będzie kontynuowana. Prawo i Sprawiedliwość zapowiada przedstawienie własnych propozycji gospodarczych podczas sobotniego Kongresu Gospodarka w Warszawie.