Cesarska rodzina Hohenzollernów w zbiorach zamku w Raciborzu. Pamiątka związana z Wiktorią Koburg

Nowa pamiątka będzie prezentowana w gabinecie księcia von Ratibor. Przedstawienie jest reprodukcją oficjalnego portretu rodzinnego Hohenzollernów, wykonanego przez niemieckiego malarza Carla Heydena w 1883 roku. Oryginał olejny znajduje się obecnie w zbiorach Fundacji Pruskich Pałaców i Ogrodów Berlin-Brandenburg (Stiftung Preußische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg – SPSG).

Rodzina następcy tronu na tarasie Nowego Pałacu

Kompozycja przedstawia rodzinę Kronprinza Fryderyka Wilhelma, późniejszego cesarza Niemiec Fryderyka III, na tarasie Nowego Pałacu (Neues Palais) w Poczdamie. Scena upamiętnia jubileusz srebrnego wesela pary kronprinza, obchodzony w styczniu 1883 roku.

Autorem obrazu był niemiecki malarz Carl Heyden. Na oryginale w lewym dolnym rogu widoczna jest sygnatura „Carl Heyden 1883”.

Przedstawienie ma charakter oficjalnego, reprezentacyjnego portretu dynastii. Poszczególne postacie zostały starannie rozmieszczone wokół głównych bohaterów kompozycji.

Po lewej stronie, w głębi, znajdują się młodsi synowie. Wśród nich uwieczniony został książę Waldemar, który zmarł jako dziecko w 1879 roku. Jego obecność ma charakter pamiątkowy. W tego typu przedstawieniach rodzinnych osoby zmarłe mogły być nadal przedstawiane jako członkowie dynastii. Obok znajduje się książę Henryk Pruski.

W dalszej części kompozycji widzimy młodą parę: przyszłego cesarza Wilhelma II, wówczas młodego następcę tronu w pruskim mundurze oficerskim, oraz jego żonę, księżną Augustę Wiktorię, przedstawioną w eleganckiej, jasnej sukni turniurze.

W centrum stoi głowa rodziny – Kronprinz Fryderyk Wilhelm, późniejszy cesarz Niemiec Fryderyk III. Sportretowany został w generalskim mundurze i z orderami. Jego późniejsze panowanie okazało się wyjątkowo krótkie. Fryderyk III został cesarzem w 1888 roku i zmarł po zaledwie 99 dniach panowania. Był to rok określany mianem „Roku Trzech Cesarzy”.

Wiktoria Koburg – najważniejsza postać dla raciborskiej historii

Szczególne znaczenie dla Raciborza ma postać siedzącej w fotelu Kronprinzessin Wiktorii Koburg. Była ona Princess Royal, najstarszą córką brytyjskiej królowej Wiktorii.

Wiktoria Koburg została żoną Fryderyka Wilhelma i jako następczyni tronu pruskiego znalazła się w samym centrum europejskiego życia dynastycznego. Na przedstawieniu otaczają ją najmłodsze córki: księżniczki Zofia, Małgorzata i Wiktoria. Obok rodziny znajduje się również rodzinny mops, będący charakterystycznym elementem tej reprezentacyjnej, ale zarazem bardzo rodzinnej sceny.

Po prawej stronie stoją dwie dorosłe córki pary – księżniczka Charlotte, późniejsza księżna Saksonii-Meiningen, oraz księżniczka Wiktoria.

Dla historii ziemi raciborskiej obecność Wiktorii Koburg na tym portrecie ma szczególne znaczenie. Kobieta należąca do jednej z najważniejszych rodzin europejskich odwiedziła bowiem Rudy w księstwie raciborskim. Na polowaniu był tu również jej mąż, następca tronu.

Oleografia zamiast oryginału

Obiekt, który trafił do Raciborza, nie jest oryginalnym obrazem olejnym Carla Heydena. To XIX-wieczna, oryginalna barwna oleografia, określana również jako chromolitografia.

W epoce wilhelmińskiej tego rodzaju przedstawienia cieszyły się dużą popularnością. Technika umożliwiała masowe powielanie reprezentacyjnych wizerunków rodziny cesarskiej. Portrety trafiały między innymi do pruskich urzędów, szkół oraz domów mieszczańskich.

Dzięki temu wizerunek rodziny Hohenzollernów mógł być obecny nie tylko w pałacach i rezydencjach, ale także w przestrzeni publicznej i prywatnej. Dziś jeden z takich XIX-wiecznych egzemplarzy staje się częścią zbiorów zamku w Raciborzu.

Oryginał obrazu olejnego Carla Heydena znajduje się w Niemczech, w zbiorach Fundacji Pruskich Pałaców i Ogrodów Berlin-Brandenburg. Dzieło należy do historycznej kolekcji Nowego Pałacu w Poczdamie, czyli miejsca, w którym rozgrywa się uwieczniona na płótnie scena.

Wizyta w Rudach i pamięć o Zygmuncie

Związki Wiktorii Koburg z ziemią raciborską nabierają dodatkowego wymiaru w kontekście jej rodzinnej historii.

Wiktoria i przyszły cesarz Fryderyk III mieli syna Zygmunta (1864–1866), który zmarł na zapalenie opon mózgowych w wieku niespełna dwóch lat. Do tragedii doszło w czasie, gdy jego ojciec brał udział w wojnie prusko-austriackiej.

Wizyta Wiktorii w Rudach - tuż po śmierci Zygmunta - wpisuje się więc w historię rodziny, która w drugiej połowie XIX wieku była jedną z najważniejszych dynastii europejskich. Jej związki z księstwem raciborskim nie pozostały wyłącznie wydarzeniem odnotowanym w kronikach. 

Po pobycie Wiktorii w Rudach pozostał bowiem materialny ślad – inskrypcja na kamieniu na Górze Wiktorii w uroczysku Buk. Jest to pamiątka obecności kobiety, która później została żoną niemieckiego cesarza i królową Prus, a na ziemi raciborskiej szukała pocieszenia jako matka po stracie syna.

Od Poczdamu do Raciborza

Nowy obiekt w zbiorach zamku pozwala spojrzeć na historię Raciborza z szerszej, europejskiej perspektywy. Na jednej XIX-wiecznej kompozycji spotykają się członkowie dynastii Hohenzollernów, przyszli cesarze Niemiec, córka brytyjskiej królowej Wiktorii oraz książęta i księżniczki pruskie.

Z drugiej strony pojawia się Racibórz i Rudy – miejsce, które znalazło się na trasie jednej z najważniejszych postaci europejskiej arystokracji XIX wieku.

Oleografia trafia do gabinetu księcia von Ratibor, tworząc symboliczne połączenie między historią książęcego domu związanego z Raciborzem a europejskimi dworami, z którymi rodzina ta utrzymywała kontakty.

Tego rodzaju pamiątki są szczególnie cenne, ponieważ pozwalają nie tylko oglądać postacie znane z podręczników historii, ale również odtwarzać sieć rodzinnych, politycznych i towarzyskich powiązań, które łączyły ziemię raciborską z najważniejszymi dworami XIX-wiecznej Europy.

Dzięki pozyskanej oleografii w zbiorach zamku w Raciborzu pojawia się więc nie tylko wizerunek rodziny Hohenzollernów. To także kolejny materialny ślad historii Wiktorii Koburg i jej związków z Rudami oraz księstwem raciborskim.