IPN odnalazł szczątki ofiar niemieckiego systemu Polenlagrów na cmentarzu Jeruzalem w Raciborzu

W dniach 22–26 czerwca br. zespół Biura Poszukiwań i Identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej prowadził prace poszukiwawcze na cmentarzu parafialnym Jeruzalem w Raciborzu. Celem działań było odnalezienie miejsc pochówku sześciu ofiar niemieckiego totalitaryzmu, które zmarły w latach 1942–1944 w raciborskim więzieniu, w tak zwanym Polenlagrze nr 75 w Raciborzu „Strzelnicy” oraz w obozie w Brzeziu, być może powiązanym z Polenlagrem/Kinderlagrem nr 82 w Pogrzebieniu.

W trakcie przeprowadzonych prac udało się odkryć szczątki czterech osób. Wstępna analiza antropologiczna wskazuje, że mogą one należeć do trzech kobiet i jednego nastoletniego chłopca. Kolejne etapy badań pozwolą na dokładniejsze ustalenie okoliczności śmierci oraz podjęcie próby przywrócenia ofiarom ich tożsamości.

28 tak zwanych Polenlagrów, administrowanych przez działającą pod szyldem SS organizację Volksdeutsche Mittelstelle (VoMi), stanowiło rozbudowaną sieć tymczasowych obozów przeznaczonych dla około 30 tysięcy Polaków. Trafiały do nich osoby przymusowo wysiedlone, między innymi z Żywiecczyzny, a także członkowie rodzin polskiej inteligencji oraz uczestnicy ruchu oporu, aresztowani w ramach niemieckich represji. Przykładem takich działań była akcja „Oderberg” przeprowadzona w 1943 r. na terenie Zagłębia Dąbrowskiego.

Obozy te tworzono na obszarze Górnego Śląska – zarówno w granicach ówczesnej Rejencji Opolskiej, jak i Katowickiej. Lokalizowano je przede wszystkim na terenach zamieszkałych w większości przez ludność niemiecką lub czeską. Mieszkańców okolicznych miejscowości celowo wprowadzano w błąd, informując, że w obozach przebywają osoby skazane za przestępstwa.

Warunki panujące w Polenlagrach były niezwykle trudne. Więźniowie przebywali w ciasnych pomieszczeniach, zmagali się z zimnem, głodem oraz bardzo złymi warunkami sanitarnymi. Byli poddawani procesowi germanizacji i wykorzystywani do pracy na rzecz gospodarki III Rzeszy.

Szczególnie tragiczny był los dzieci. W obozie w Raciborzu „Strzelnicy” stanowiły one ponad 40 proc. wszystkich osadzonych, przy czym liczba ta obejmowała wyłącznie dzieci do 14. roku życia. Na Górnym Śląsku, w klasztorze salezjańskim w Pogrzebieniu, w lipcu 1943 r. utworzono natomiast jedyny w całym systemie Polenlagrów obóz przeznaczony wyłącznie dla dzieci – Kinderlager.

Warunki panujące w Polenlagrach były porównywalne z tymi, jakie występowały w obozach koncentracyjnych. Po zakończeniu II wojny światowej działalność organizacji Volksdeutsche Mittelstelle, która administrowała tym systemem obozowym, została uznana za zbrodnię przeciwko ludzkości.

W „obozach dla Polaków” zmarło wielu przesiedleńców, w tym liczne dzieci – ofiary planów germanizacyjnych nazistowskich Niemiec, określanych jako przyszli niemieccy „janczarzy XX wieku”. Część zmarłych została pochowana na pobliskich cmentarzach, a ich miejsca spoczynku przez dziesięciolecia pozostawały nieznane.

Prace prowadzone przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN mają na celu odnalezienie szczątków ofiar, ustalenie ich tożsamości oraz przywrócenie pamięci o osobach, które padły ofiarą niemieckiego systemu represji.

Źródło: Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN