Restrukturyzacja firmy czy upadłość - jak wybrać właściwą drogę w kryzysie

Czym różnią się oba rozwiązania

Celem restrukturyzacji jest uniknięcie upadłości poprzez zawarcie układu z wierzycielami, a w razie potrzeby także przeprowadzenie działań naprawczych. Firma nadal działa, zatrudnia pracowników i obsługuje klientów, a zobowiązania spłaca na nowych zasadach, na przykład w ratach lub w zmniejszonej wysokości.

Upadłość ma inny cel. Jest to postępowanie, w którym majątek dłużnika zostaje zlikwidowany, a uzyskane środki trafiają do wierzycieli. Zarząd nad majątkiem przejmuje syndyk, a dotychczasowy właściciel traci wpływ na losy przedsiębiorstwa. Nie zawsze oznacza to jednak całkowity koniec działalności, ponieważ przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część może zostać sprzedana w całości nowemu właścicielowi i dalej funkcjonować.

Niewypłacalność i zagrożenie niewypłacalnością

Kluczowe dla wyboru drogi jest ustalenie, w jakiej sytuacji prawnej znajduje się firma. Dłużnik jest niewypłacalny, jeśli utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Przepisy przewidują domniemanie niewypłacalności, gdy opóźnienie w regulowaniu zobowiązań przekracza trzy miesiące. W przypadku spółek niewypłacalność występuje również wtedy, gdy zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający 24 miesiące.

Zagrożenie niewypłacalnością to sytuacja, w której firma jeszcze płaci na bieżąco, ale jej kondycja wskazuje, że wkrótce może stracić tę zdolność. Na tym etapie dostępna jest wyłącznie restrukturyzacja i to właśnie wtedy daje ona największe szanse powodzenia. Przedsiębiorca dysponuje jeszcze płynnością, zaufaniem kontrahentów i czasem na przygotowanie propozycji dla wierzycieli.

Kiedy restrukturyzacja ma sens

Restrukturyzacja jest dobrym wyborem, gdy problemy firmy wynikają z przejściowych trudności, a podstawowy model biznesowy pozostaje rentowny. Przykładem może być utrata dużego klienta, opóźnienia w płatnościach od kontrahentów, nagły wzrost kosztów energii czy nietrafiona inwestycja, która obciążyła przedsiębiorstwo kredytem.

Warto zadać sobie kilka pytań. Czy po uwolnieniu się od części zadłużenia lub rozłożeniu go na raty firma będzie generować dodatnie przepływy pieniężne? Czy ma lojalnych klientów, wartościowy zespół i produkty, na które jest popyt? Czy wierzyciele mogą być zainteresowani porozumieniem zamiast długotrwałej egzekucji? Jeśli odpowiedzi są twierdzące, restrukturyzacja firmy zwykle okazuje się korzystniejsza zarówno dla właściciela, jak i dla wierzycieli.

Jakie postępowania restrukturyzacyjne są dostępne

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery postępowania. Postępowanie o zatwierdzenie układu jest najszybsze i najmniej sformalizowane, ponieważ dłużnik samodzielnie zbiera głosy wierzycieli przy udziale nadzorcy układu. Przyspieszone postępowanie układowe sprawdza się, gdy wierzytelności sporne stanowią niewielką część zadłużenia. Postępowanie układowe przeznaczone jest dla firm z większą liczbą wierzytelności spornych. Najszersze narzędzia daje sanacja, w której zarządca może przeprowadzić głęboką przebudowę przedsiębiorstwa, w tym odstąpić od niekorzystnych umów. Wybór trybu zależy od skali zadłużenia, liczby wierzycieli i potrzeby ochrony majątku.

Kiedy upadłość jest lepszym rozwiązaniem

Upadłość staje się właściwą drogą, gdy firma trwale traci zdolność do zarabiania pieniędzy. Dzieje się tak na przykład wtedy, gdy rynek, na którym działa, zanika, koszty prowadzenia działalności przewyższają możliwe przychody, a zadłużenie jest tak duże, że żaden realistyczny układ nie pozwoli go spłacić.

W takiej sytuacji próba ratowania przedsiębiorstwa za wszelką cenę często pogłębia straty. Firma zaciąga kolejne zobowiązania, wierzyciele odzyskują coraz mniej, a członkowie zarządu narażają się na odpowiedzialność za długi spółki. Złożenie wniosku o upadłość we właściwym terminie pozwala zakończyć działalność w sposób uporządkowany i zgodny z prawem.

Odpowiedzialność zarządu a wybór drogi

W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością członkowie zarządu mogą odpowiadać całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki, jeśli egzekucja wobec niej okaże się bezskuteczna. Mogą uwolnić się od tej odpowiedzialności między innymi wtedy, gdy wykażą, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości, otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ.

Wniosek o ogłoszenie upadłości należy złożyć w ciągu 30 dni od dnia wystąpienia podstawy do jej ogłoszenia. Odkładanie decyzji w nadziei na poprawę sytuacji jest więc ryzykowne, ponieważ każdy tydzień zwłoki może zwiększyć osobistą odpowiedzialność zarządu.

Rola doradcy w podjęciu decyzji

Ocena, czy przedsiębiorstwo da się uratować, wymaga chłodnej analizy, a tej właścicielowi w kryzysie często brakuje. Zewnętrzny doradca restrukturyzacyjny lub prawnik specjalizujący się w prawie upadłościowym pomoże przeanalizować sytuację finansową, przygotować prognozę przepływów pieniężnych i ocenić szanse na zawarcie układu. Na tej podstawie przedsiębiorca może podjąć decyzję opartą na faktach, a nie na emocjach.

Wybór między restrukturyzacją a upadłością zależy od tego, czy firma ma szansę na odzyskanie rentowności. Restrukturyzacja sprawdza się przy przejściowych problemach i rentownym modelu biznesowym, a upadłość wtedy, gdy kontynuowanie działalności tylko powiększa straty. Najważniejsze jest szybkie działanie, ponieważ zarówno szanse na udaną restrukturyzację, jak i ochrona przed osobistą odpowiedzialnością zarządu maleją z każdym tygodniem zwłoki.