Szczegółowo badają czym oddychamy

Celem badań jest określenie relacji pomiędzy zanieczyszczeniem powietrza, głównie pyłowym a warunkami meteorologicznymi oraz jak te czynniki wpływają na jakość życia Polaków a przede wszystkim na nasze zdrowie.

Chociaż nowoczesne urządzenia pomiarowe stanęły w Raciborzu, najwięcej o programie wie kierujący nim dr Leszek Ośródka, kierownik Zakładu Monitoringu i Modelowania Zanieczyszczeń Powietrza Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej. On też wyjaśnia, dlaczego aparaturę ustawiono w Raciborzu. Okazuje się, że z kilku powodów. Po pierwsze, Racibórz, w przeciwieństwie do Zabrza, gdzie również prowadzone są podobne badania, jest „zieloną” częścią Śląska. Po wtóre, usytuowanie raciborskiej stacji w dolinie Odry oraz w pobliżu granicy umożliwia badanie tzw. zanieczyszczeń transgranicznych. Temu akurat sprzyjają dodatkowo wiejące tutaj wiatry południowo – zachodnie. Nie bez znaczenia jest też, iż raciborska placówka położona jest na styku obszaru zabudowanego i niezabudowanego. I jeszcze powód bardzo przyziemny ale istotny - teren należy do Instytutu Meteorologii i za umieszczenie kontenera z urządzeniami badawczymi nie trzeba dodatkowo płacić. Specjalne szkolenie, umożliwiające obsługę urządzeń przeszedł jeden z pracowników stacji, Benjamin Kwaśnica.

Całość aparatury mieści się w niewielkim blaszanym kontenerze, z dachu którego wystają dziwne ”kominy”. - Te kominy to tzw. czerpnie – tłumaczy Benjamin Kwaśnica, pokazując wnętrze nowocześnie wyposażonego boksu. Dostarczane przez czerpnie próbki powietrza są analizowane przez umieszczone w kontenerze wysoce specjalistyczne urządzenia.

– Większość z nich to aparaty do pomiaru pyłów, z tym że pyłów tej najmniejszej frakcji, najdrobniejszych a jednocześnie najbardziej szkodliwych dla zdrowia – wyjaśnia dr Ośródka. - Jednym z aparatów jest nefelometr, urządzenie mierzące współczynnik rozproszenia światła dla aerozoli atmosferycznych. Aparat ten jest szczególnie przydatny w badaniach nad klimatem, widzialnością i jakością powietrza. – W Polsce mamy tylko 3 takie urządzenia, w Raciborzu, w Zabrzu oraz na statku badawczym sopockiego Instytutu Oceanografii – twierdzi kierujący badaniami dr Leszek Ośródka.

Urządzenia badają powietrze w okolicach Raciborza już od początku stycznia. Pierwsze wyniki można będzie poznać już na początku przyszłego miesiąca. Oczywiście, by wyciągnąć wnioski, trzeba będzie więcej danych, stąd bardziej szczegółowe analizy będą możliwe na przełomie czerwca i lipca, a kolejne po roku funkcjonowania urządzeń czyli w grudniu. Realizacja całego projektu potrwa do 2012 roku.

Projekt nosi nazwę Wpływ zmian klimatu na środowisko, gospodarkę i społeczeństwo. Jest realizowany przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej oraz Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska PAN w Zabrzu, a niemal w całości finansowany przez Unię Europejską, w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.

Z wcześniejszych badań dra Leszka Ośródkę wynika, że zanieczyszczenie powietrza jest problemem zarówno lokalnym jak i transgranicznym, spowodowanym przez emisję substancji, które wywierają negatywny wpływ na środowisko i zdrowie. W odniesieniu do zdrowia, ozon troposferyczny i pył zawieszony (pył drobnocząsteczkowy) mogą mieć następujące skutki; od niewielkich oddechowych po przedwczesny zgon. Pył zawieszony może być emitowany bezpośrednio do powietrza lub w nim powstawać, jako tzw. cząstki wtórne, z takich gazów jak dwutlenek siarki, tlenki azotu czy amoniak. (…) Na przykład w czasie sezonu grzewczego może dochodzić do znacznej kumulacji zanieczyszczeń powietrza. Są to tzw. zimowe epizody smogowe, utrzymujące się zwykle kilka dni. Zjawiska takie są powszechne w warunkach długotrwałego utrzymywania się sytuacji wyżowej nad Europą Środkową szczególnie w listopadzie, grudniu jak też w styczniu i lutym. Istnieją dowody wskazujące, że zła jakość powietrza może prowadzić do upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc, szczególnie u dzieci. Udokumentowano ponadto niekorzystny wpływ zanieczyszczeń powietrza na zachorowalność z powodu chorób układu krążenia, takich jak zawał mięśnia sercowego czy udar mózgu.

Jolanta Reisch