Ile ważą plecaki raciborskich uczniów? Sanepid sprawdził 190 dzieci

Początek roku szkolnego jest dobrym momentem, aby przyjrzeć się codziennym warunkom, w jakich funkcjonuje dziecko. Przygotowanie do szkoły zwykle kojarzy się z zakupem podręczników, zeszytów, plecaka, butów czy przyborów. Tymczasem równie ważne jak wyposażenie ucznia są jego codzienne przyzwyczajenia.

Narodowy Fundusz Zdrowia zwraca uwagę, że długotrwałe przebywanie w pozycji siedzącej – zarówno w szkole, podczas odrabiania lekcji, jak i przed ekranem komputera czy telefonu – może prowadzić do przeciążenia układu ruchu i utrwalania nieprawidłowych nawyków.

– Najważniejszy jest codzienny ruch. Dziecko potrzebuje zmiany pozycji, aktywności i czasu spędzanego poza ekranem. Na postawę ciała wpływają również codzienne nawyki, sposób siedzenia podczas nauki, odrabiania lekcji czy korzystania z telefonu – zaznacza dr Justyna Bloda, fizjoterapeutka pediatryczna.

Jaki powinien być plecak ucznia?

Jednym z elementów, na które rodzice powinni zwrócić uwagę, jest ciężar tornistra lub plecaka. Przyjmuje się, że jego masa nie powinna przekraczać 10–15 proc. masy ciała dziecka. Istotne jest również właściwe dopasowanie plecaka oraz szerokie i regulowane szelki.

Problem ciężaru szkolnych plecaków został sprawdzony przez Państwową Inspekcję Sanitarną w powiecie raciborskim. W 2025 roku w dwóch wybranych raciborskich szkołach podstawowych przeprowadzono pomiary obciążenia uczniów klas IV–VIII ciężarem tornistrów i plecaków.

W ramach badania zważono 190 uczniów oraz tyle samo tornistrów i plecaków. Pomiary obejmowały plecaki wraz z całą ich zawartością.

Wyniki pokazują, że zdecydowana większość uczniów mieściła się w przyjętym poziomie obciążenia. Ciężar tornistra lub plecaka 132 uczniów, czyli 69 proc. badanych, nie przekraczał 10 proc. masy ciała dziecka. U kolejnych 51 uczniów, czyli 27 proc., masa plecaka mieściła się w przedziale od 10 do 15 proc. masy ciała.

U 7 uczniów, stanowiących 4 proc. badanej grupy, ciężar tornistra lub plecaka przekraczał 15 proc. masy ciała.

Najcięższy zważony tornister ważył 9,3 kg. Jego właściciel ważył 63,5 kg, co oznaczało, że plecak stanowił 14,6 proc. masy ciała ucznia.

Sanepid zwrócił jednak uwagę na istotną zależność. Sama masa plecaka nie zawsze przesądzała o przekroczeniu przyjętego poziomu obciążenia. Przykładowo tornister ważący 7,8 kg stanowił 9,8 proc. masy ciała ucznia, który go nosił.

Czy szkoła może pomóc odciążyć uczniów?

Kontrola wykazała również, że w obu objętych badaniem szkołach wyznaczono miejsca, w których uczniowie mogą pozostawiać część podręczników i przyborów szkolnych.

Były to między innymi szafki, w tym także szafki przeznaczone na odzież wierzchnią, oraz półki znajdujące się w salach lekcyjnych. Rozwiązania tego typu mogą ograniczać konieczność codziennego przenoszenia wszystkich książek i przyborów pomiędzy szkołą a domem.

Zarówno do placówek, w których przeprowadzono pomiary, jak i do ich organów prowadzących przesłano wystąpienia dotyczące obciążenia uczniów ciężarem tornistrów i plecaków.

Ważne jest nie tylko to, co dziecko nosi na plecach

NFZ podkreśla, że troska o układ ruchu dziecka nie powinna ograniczać się do kontroli wagi plecaka. Znaczenie mają również warunki, w jakich uczeń odrabia lekcje.

Biurko i krzesło powinny być dopasowane do wzrostu dziecka. Ważne jest także właściwe oświetlenie oraz możliwość przyjęcia prawidłowej pozycji podczas nauki. Regularne zmienianie pozycji i robienie przerw od siedzenia pozwala ograniczyć przeciążenia.

Równie ważna jest codzienna aktywność fizyczna. Jak podkreśla dr Justyna Bloda, ograniczenie aktywności i siedzący tryb życia są głównymi czynnikami sprzyjającymi problemom z prawidłową postawą.

– Głównym powodem wad postawy u dzieci jest ograniczenie aktywności fizycznej i siedzący tryb życia – podkreśla fizjoterapeutka.

Dlatego powrót do szkoły może być dobrym momentem na uporządkowanie codziennego rytmu dziecka. Warto zadbać o czas przeznaczony na naukę, ale także o ruch, odpoczynek, sen i aktywność na świeżym powietrzu.

Nie tylko kręgosłup

Zdrowy układ ruchu to nie tylko prawidłowa postawa i brak przeciążeń kręgosłupa. Znaczenie ma również zdrowie stóp, odpowiednia masa ciała, ogólna sprawność fizyczna, jakość snu oraz prawidłowy rozwój dziecka.

Wybierając obuwie szkolne, warto więc kierować się przede wszystkim wygodą i odpowiednim dopasowaniem. Podobna zasada dotyczy plecaka, krzesła czy stanowiska do nauki. Modny wygląd może być ważny dla dziecka, ale nie powinien przesłaniać kwestii zdrowotnych.

Higiena jamy ustnej również wymaga uwagi

Kontrole Państwowej Inspekcji Sanitarnej w 2025 roku objęły również warunki do utrzymania higieny jamy ustnej przez dzieci uczęszczające do raciborskich przedszkoli.

Sprawdzono placówki funkcjonujące zarówno samodzielnie, jak i w zespołach szkół. Z przeprowadzonych kontroli wynika, że w 38 proc. skontrolowanych przedszkoli dzieci myły zęby podczas pobytu w placówce. Dla porównania, w 2024 roku szczotkowanie zębów podczas pobytu w przedszkolu odbywało się w 33 proc. kontrolowanych placówek.

W 2025 roku nie stwierdzono nieprawidłowości w tym zakresie. Uwagi kierowane do dyrektorów niektórych placówek dotyczyły natomiast stanu pojedynczych przyborów przeznaczonych do higieny jamy ustnej.

NFZ przygotował poradnik dla rodziców

W związku ze zbliżającym się początkiem roku szkolnego Narodowy Fundusz Zdrowia przygotował Poradnik Pacjenta „Zdrowy i bezpieczny powrót do szkoły”.

Materiał skierowany jest do rodziców i opiekunów dzieci w wieku szkolnym. Zawiera informacje dotyczące między innymi profilaktyki wad postawy, prawidłowego wyboru plecaka i obuwia, przygotowania ergonomicznego miejsca do nauki, aktywności fizycznej i snu oraz prawidłowego rozwoju układu ruchu dziecka.

Powrót do szkoły jest więc dobrym momentem nie tylko na zakup nowych przyborów, ale również na przegląd codziennych nawyków całej rodziny. O zdrowiu dziecka w dużej mierze decydują bowiem nie pojedyncze działania podejmowane przed pierwszym dzwonkiem, lecz to, co powtarza się każdego dnia.