Racibórz szuka inspiracji w Nikiszowcu. Delegacja odwiedziła modelowy przykład rewitalizacji

Rewitalizacja należy do najważniejszych procesów wspierających rozwój miast. Wymaga odpowiednio przygotowanego planu, zaangażowania wielu środowisk, a przede wszystkim czasu. O powodzeniu takich działań często przesądza czynnik ludzki – postawa mieszkańców i ich gotowość do zmian. Za jeden z modelowych przykładów skutecznej rewitalizacji uznawany jest katowicki Janów-Nikiszowiec, który od 2008 roku przeszedł znaczącą przemianę i dziś stanowi jedną z wizytówek Katowic.

Nikiszowiec został zaprojektowany przez architektów Emila i Georga Zillmannów z Charlottenburga w latach 1908–1919. Przez wiele lat funkcjonował jako samowystarczalne osiedle robotnicze przeznaczone dla górników i ich rodzin. Mieszkańcom zapewniono wszystkie najważniejsze elementy codziennego życia – mieszkania, szkołę, ochronkę, czyli przedszkole, nowoczesny jak na swoje czasy budynek łaźni publicznej, lokalne sklepy zwane „konzumami”, restaurację, punkt medyczny, lodowisko oraz własną parafię z kościołem pw. św. Anny, który do dziś dominuje nad rynkiem dzielnicy.

To właśnie Nikiszowiec stał się celem wizyty studyjnej członków raciborskiego Komitetu Rewitalizacji, którzy postanowili bliżej poznać historię tego miejsca oraz przebieg procesu jego przemiany. Wyjazd był możliwy dzięki współpracy nawiązanej przez Miasto Racibórz w marcu 2026 roku ze Stowarzyszeniem Fabryka Inicjatyw Lokalnych (FIL), działającym na terenie Nikiszowca. Organizacja aktywnie uczestniczyła w przemianach pogórniczej dzielnicy i stanowi przykład trwałej oraz skutecznej współpracy pomiędzy samorządem a organizacjami pozarządowymi.

Wizyta studyjna odbyła się 18 maja 2026 roku. Poza członkami Komitetu Rewitalizacji uczestniczyli w niej przedstawiciele Urzędu Miasta Raciborza, na czele z zastępcą prezydenta Małgorzatą Rudnicką-Głowińską.

Spotkanie rozpoczęło się w Centrum Zimbardo prowadzonym przez Stowarzyszenie FIL. Nazwa miejsca nawiązuje do amerykańskiego psychologa Philipa Zimbardo, który po raz pierwszy odwiedził Nikiszowiec w 2012 roku. Centrum jest przestrzenią spotkań lokalnej społeczności, łączącą przywiązanie do tradycji – widoczne w industrialnym wystroju – z otwartością na inicjatywy społeczne i kulturalne.

Prezes Stowarzyszenia FIL, Waldemar Jan, przedstawił historię dzielnicy, zwracając szczególną uwagę na jej silny związek z kopalnią węgla kamiennego „Wieczorek”, dawną kopalnią „Giesche”, która zakończyła działalność 31 marca 2018 roku.

Po części historycznej uczestnicy wyjazdu udali się w teren pod przewodnictwem Anny Solińskiej, wiceprezes Stowarzyszenia FIL, działającej w sieci „Przewodników Lokalnych po Nikiszowcu”. Mimo niesprzyjającej, deszczowej pogody udało się zobaczyć efekty wieloletnich działań rewitalizacyjnych prowadzonych na terenie osiedla.

Niepowtarzalny klimat miejsca można było odczuć podczas spaceru pomiędzy charakterystycznymi familokami, bramami i arkadami. Interesującym punktem programu była również możliwość obejrzenia szybu „Poniatowski” dawnej kopalni „Wieczorek”, powstałego w latach 1904–1911, a także zwiedzenie wnętrza budynku maszyny wyciągowej.

Podczas spotkania przedstawiono również informacje dotyczące szeroko zakrojonej rewitalizacji terenów po byłej kopalni w ramach projektu „Dzielnica Nowych Technologii – Katowicki Hub Gamingowo-Technologiczny”, finansowanego ze środków programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021–2027 w ramach Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji.

Projekt obejmuje zagospodarowanie terenów pokopalnianych wokół szybu „Pułaski” i stworzenie nowoczesnej przestrzeni odpowiadającej potrzebom branży gamingowej oraz technologicznej. Realizacja inwestycji planowana jest do listopada 2028 roku, a całkowita wartość przedsięwzięcia wynosi 752 938 791,59 zł.

Zwiedzanie Nikiszowca zakończono przy neobarokowym kościele pw. św. Anny. Ostatnim punktem programu był wykład prezesa Stowarzyszenia FIL dotyczący historii przemian społecznych i procesów rewitalizacyjnych prowadzonych na terenie dzielnicy. Szczególną uwagę poświęcono partnerskiemu podejściu do rewitalizacji oraz roli samego stowarzyszenia w organizacji wydarzeń integrujących lokalną społeczność, takich jak świąteczny jarmark na Nikiszu czy odpust ku czci św. Anny.

Omówiono także aktualne wyzwania związane z rewitalizacją i transformacją dzielnicy. Spotkanie wzbogaciła obecność przedstawicieli Urzędu Miasta Katowice oraz członków Komitetu Rewitalizacji z dzielnicy Załęże, co stworzyło okazję do rozmów, wymiany doświadczeń i dyskusji na temat przyszłości podobnych działań.

Uczestnicy wyjazdu mieli okazję zobaczyć efekty wieloletniej pracy wielu środowisk i grup społecznych. Zaangażowanie mieszkańców, organizacji i samorządów pokazuje, że dobrze prowadzona rewitalizacja może stać się impulsem do trwałych i pozytywnych zmian.